(އިއްޔެގެ ނޫހާ ގުޅޭ)

ރަމަޟާން މަހުގެ ފަހު ދިހައިގެ ރޭތައް އިޙްޔާކުރެއްވުމަށް ރަސޫލާ ވަރަށް ޚާއްޞަ އިސްކަމެއް ދެއްވިއެވެ. އެއީ ލައިލަތުލްޤަދްރި ވިލޭރޭ އެ ރޭތަކުގެ ހިމެނޭ ކަމަށް ވެދާނެތީއެވެ. މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢާއިޝަތުގެފާނު އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ((كان رسولُ اللهِ ﷺ إذا دخَل العَشْرُ الأواخرُ مِن رمضانَ أيقَظ أهلَه وشدَّ المِئزرَ وأحيا اللَّيلَ ^[1]- ރަމަޟާން މަހުގެ ފަހު ދިހައަށް އަޅައިފިނަމަ ރަސޫލުﷲގެފާނު ކަމަރުފުޅު ބާރުކުރައްވައި^[2] ރޭތައް އަޅުކަމުން  އިޙްޔާ ކުރައްވައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުން ވެސް އަޅުކަން ކުރެއްވުމަށް ޓަކައި އަވަހާރަފުޅުން ނަންގަވައެވެ. )) ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ އެހެން ބަސްފުޅެއްގައި ވެއެވެ. (( ރަސޫލާ e ރޭގަނޑު ނަމާދުފުޅު ކުރައްވައި ނިމިވަޑައިގަތުމުން ތިމަންކަމަނާއަށް ވިދާޅުވެއެވެ. ތެދުވެވަޑައިގެން ކަމަނާ ވިތުރި ކުރައްވާށެވެ! ))^[3]

މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި އަބޫ ހުރައިރަތުގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ރޭގަނޑު ތިން ބަޔަށް ބައްސަވައެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ބަޔަކާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުންނަށް ބަޔަކާއި އެކަލޭގެފާނުގެ  މައިކަމަނާއަށް ބައެކެވެ.މަޝްހޫރު ތާބިޢީ ބޭކަލެއް ކަމުގައިވާ ޙަސަން ބިން ޞާލިޙު އެކަލޭގެފާނުގެ ރޭގަނޑު ބައްސަވާފައި ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމާފުޅަށާއި އަޚު ޢަލީއަށާއި ، އެކަލޭގެފާނަށެވެ. މަންމާފުޅު އަވަހާރަވުމުން ރޭގަނޑު ބެއްސެވީ އޭނާއަށާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚާއާ ދެމެދުގައެވެ. މި އަޚު އަވަހާރަވުމުން މުޅި ރޭގަނޑުގައި އަޅުކަން ކުރެއްވިއެވެ.

ރިޔާޙުލްޤައިސީ  އަޅުވެރި އަންހެނަކާ ކާވެނި ބައްލަވައިގަތެވެ. އޭނާ ދުވާލު ފުށްގަނޑު މޮޑުއްވާ ތަން ފެނިވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިބާއަށް އެހީވެދޭނެ އަޅު ޖާރިޔާއެއް ގެނެސްދޭން ހެއްޔެވެ؟ އެހިނދު އަނބިކަނބަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. " އަހުރެން އިނީ ރިޔާޙާއެވެ. ހަރުކަށި ޖައްބާރަކާއެއް ނޫނެވެ. އަނބިކަނބަލުން އިމްތިޙާނު ކުރައްވަންވެގެން ރޭގަނޑު އަވަހާރަފުލައްޕަވައިގެންކަމަށް ހައްދަވައިގެން އޮންނެވިއެވެ. އަނބިކަނބަލުން ރޭގަނޑުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައިގައި އަޅުކަން ކުރެއްވުމަށްފަހު ވަޑައިގެން ފިރިކަލުންނަށް ތެދުވެވަޑައިގަތުމަށް ދެންނެވިއެވެ. އެހިނދު  " މި ތެދުވަނީއޭ " ތެދުވެ އަވަހާރަފުޅު ލެއްޕެވިއެވެ. އަނބިކަނބަލުން ތިންބައިކުޅަ ދެ ބައިގައި އަޅުކަން ކުރެއްވުމަށްފަހު ވަޑައިގެން ފިރިކަލުންނަށް ތެދުވެވަޑައިގަތުމަށް ދެންނެވިއެވެ. މި ތެދުވަނީއޭ ވިދާޅުވުމުން އަނބިކަނބަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. " އަހުރެންގެ ސަބަބުން ތިބާ ހެއްލުންތެރި ނުވާނެކަމަށް ހީކުރަމެވެ. "^[4]

ޞާލިޙު މަންމައެއް ކަމުގައިވާ ހުނައިދާއަކީ ރޭއަޅުކަން ކުރުމަށް ޓަކައި އޭނާގެ ފިރިކަލުންނާއި، ބޭފުޅުންނާއި އަޅުން ނިދިން ނެންގެވި ވަރަޢުވެރި އަޅުވެރިއެކެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. " ތިޔަބައިމީހުން ތެދުވެ ވުޟޫކޮށްގެން ނަމާދު ކުރާށެވެ. މި ކަމުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އުފާލިބޭނެއެވެ.  މި ޞާލިޙު އަންހެނާ މަރުވުމުން އޭނާގެ ފިރިމީހާއަށް ހުވަފެނުގައި އަންހެނުން ފެނުނެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ.  (( ސުވަރުގޭގައި މަށާ  ކާވެނި ކުރަން އެދޭނަމަ އަހުރެން ޢަމަލު ކުރިގޮތަށް ތިބާ ވެސް ޢަމަލު ކުރާށެވެ. މި ފިރިހެނާ މަރުވަންދެން އަނބިމީހާ ބުނިގޮތަށް ޢަމަލު ކުރިއެވެ. މި ފިރިހެނާ މަރުވުމުން އޭނާގެ ދޮށީ ދަރި ހަމަ މި ގޮތަށް ޢަމަލު ކުރިއެވެ. މި ގޭގެ އަހްލުވެރީންނަށް އެ ހިސާބުގަނޑުގެ މީހުން ޤައްވާމީންނޭ ( ރޭ އަޅުކަން ކުރުމުގައި ދެމިތިބޭ މީހުން ) ކިޔާ އުޅުނެވެ.)) ^[5]

ޞާލިޙު މުސްލިމު އަންހެނާއަކީ ރަމަޟާންމަހުގައި އޭނާގެ ގެ އީމާންކަމުގެ ޤިބްލައަކަށް ހަދާ މީހެކެވެ. އޭނާގެ  ގެ ޠާޢަތުގެ ފެން ގަނޑަކަށް ހަދާ މީހެކެވެ. އޭނާ އޭނާގެ ދަރީންނަށް ރޯދަހިފުމަށް ހިތްވަރުދީ އެކަމަށް ތަމްރީނުދޭނެއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. (( وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ^[6] ‎-  އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ގޭގެ، قبلة އަށް ބަހައްޓައި، ނަމާދު قائم ކުރާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނު مؤمن ތަކުންނަށް (نصر ލިބޭނެކަމުގެ) އުފާވެރި خبر ދެއްވާށެވެ! ))

މުސްލިމު އަންހެނާ އޭނާގެ ގޭގައި  الله أكبر ގެ އަޑުއުފުލައި ތަސްބީޙައާއި ތަހްލީލުން އޭނާގެ ގެ ހިޔާވަހި ކުރާނެއެވެ. އަބޫ ޙާތިމު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ މުސްލިމުލް ޚައުލާނީ އަކީ ވަރަށް މާތް ތާބިޢީ ބޭކަލެކެވެ. ކައު ރަސޫލާ ސުވަރުގެ ވަޑައިގަތުމުން ރަސޫލުކަމަށް ދަޢުވާކުރި އަލްޢަންސީ ގާތަށް އެކަލޭގެފާނު ގެންދެވުނެވެ. އަލްޢަންސީ ބުންޏެވެ. މަށަކީ ﷲގެ ރަސޫލާކަމަށް ކަލޭ ހެކިވަން ހެއްޔެވެ. އެކަލޭގެފާނު ނޫނެކޭ ވިދާޅުވުމުން އަލްޢަންސީ ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދުގެފާނަކީ ﷲގެ ރަސޫލާކަން ކަލޭ ޤަބޫލު ކުރަންހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު އާއެކޭ ވިދާޅުވުމުން ރުޅިއައިސްގެން ބޮޑު އަލިފާންގަނޑެއް ރޯކޮށް އެއަށް އެއްލާލާނެކަމަށް ބުނެ އެކަލޭގެފާނަށް ބިރުދެއްކިއެވެ. މި އިންޒާރަށް ނުބައްލަވާ އޭނާއަކީ ރަސޫލެއްނޫނޭ ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އެހިނދު އަލްޢަންސީ އެކަލޭގެފާނު އެ އަލިފާންގަނޑަށް އެއްލައިލިއެވެ. މި އަލިފާންގަނޑުން އެކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ލިބިވަޑައިނުގަތް ތަން އަލްޢަންސީއަށް ފެނުމުން ވަރަށް ހާސްވެ ކަންބޮޑުވެ އެކަލޭގެފާނު ޔަމަނުން ބޭރުކޮށްލިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގަތީ މަދީނާއަށެވެ. އެކަލޭގެފާނާ ބައްދަލުވެ ވަޑައިގަތީ ޢުމަރުގެފާނާއެވެ. ޢުމަރުގެފާނު އެއީ ކޮންރަށަކުން ވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލެއްތޯ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. ޔަމަނުންނޭ ދެންނެވުމުން ޔަމަނުގައި އަލިފާނަށް އެއްލައިލެވުނު ޒުވާނާގެ ވާހަކައާ ބެހޭގޮތުން ޢުމަރުގެފާނު ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ދެންނެވިއެވެ. އޭނާއެއް ނޭދިއެވެ. އެހިނދު ޢުމަރުގެފާނުގެ ހިތްޕުޅަށް އެ ޒުވާނާއަކީ މި ޒުވާނާކަން ތަޞައްވުރުވެގެން ދިޔައެވެ. ޢުމަރުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިބާއީ އަބޫ މުސްލިމު ދޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު  އާދޭހޭ ދެންނެވުމުން އޭނާގެ އަތްޕުޅުގައި ހިއްޕަވައިގެން އަބޫބަކްރުގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ވާހަކަ އަބޫބަކްރުގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ. އަބޫބަކްރުގެފާނު އުފާފުޅު ކުރައްވާ ވިދާޅުވިއެވެ. އިބްރާހީމު  عليه السلام ފަދައިން މި އުއްމަތުން އަލިފާނަށް އެއްލައިލެވި އަނދައިގެން ނުދިޔަ މީހާ އަހަރެމެންނަށް ދެއްކެވީތީ ﷲއަށް ޙަމްދު ކުރަމެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުންނަކީ ވަރަށް ތަޤްވާވެރި ބޭކަނބަލެކެވެ. އެކަމަނާގެ އަވަށްޓެރި އަންހެނަކު އެކަމަނާއަށް ގޯނާކުރަމުން ޖެއްސުންކުރަމުންދާތީ  އަބޫ މޫސާ ދުޢާފުޅު ކުރައްވާ މާތް ﷲއަށް ދެންނެވިއެވެ. " މި އަޅާގެ އަނބިމީހާއަށް ޖެއްސުންކޮށް ގޯނާކުރާ އަންހެނާގެ ލޯ ކަނުކުރައްވާނދޭވެ! މި އަންހެނާ އެއްރެއަކު އޭނާގެ ފިރިމީހާއާއެކު ކާން އިނދެފައި ބުންޏެވެ. ކަލޭ ބައްތި ނިއްވާލީ ހެއްޔެވެ. މަށަކަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުފެނެއެވެ. އޭނާގެ ފިރިމީހާ ނޫނެކޭ ބުނުމުން މި އަންހެނާ ބުންޏެވެ. މަގޭ ލޯ ކަނުވީއެވެ.  މި އަންހެނާ އަބޫ މުސްލިމު ކުރެއްވި ދުޢާގެ  ޚަބަރު އޭނާގެ ފިރިމީހާއަށް ކިޔާ ދިނެވެ. މި އަންހެނާ އަބޫ މުސްލިމުގެ އަރިހަށް ގޮސް މާފަށް އެދި ތައުބާވެ އޭނާގެ ލޯ އަލިކޮށްދެއްވުމަށް ދުޢާކޮށްދެއްވުމަށް ދެންނެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު މާތްﷲއަށް ދުޢާކޮށް ދެއްވުމުން އޭނާގެ ލޯ އަލިކޮށްދެއްވިއެވެ.^[7]   

މުސްލިމު އަންހެނާއަކީ ރަމަޟާން މަހުގައި ފުރިހަމަ ރޯދައެއް ހިފުމަށް ފަރުވާ ބަހައްޓާ މީހެކެވެ. އޭނާ މިކަމަށް ޓަކައި ރޯދައާ ބެހޭ ޙުކުންތައް ދަސްކޮށް ސުވާލުކޮށް މަސްއަލަތައް ސާފު ކުރާނެތެވެ.

ރަމަޟާން މަހަކީ ގުޅުންތައް ރަނގަޅުކުރުމަށް ލިބިގެންވާ މައިދާނެކެވެ. ރަމަޟާން މަހަކީ މީސްތަކުންނާ  ޞުލްޙަވެ، މީހުންނާ މިލިގެން އެކުގައި އުޅުމަށް ލިބޭ ރަނގަޅު މަޖާލެކެވެ. އެމަހުގައި ކުރާ ޞަދަޤާތްތަކާއި ފޯރުވާ ހެޔޮ ފޯރުވުންތަކުގެ ސަބަބުން ގާތްތިމާގެކަމުގެ ގުޅުން ބަދަހިވެގެން ދާނެއެވެ.

(ނިމުނީ)