(2026 ޖަނަވަރީ 26 ވަނަ ދުވަހާ ގުޅޭ)

އެ ކޮންގްރެސް ފެށުނީ ވަރަށް ރަނގަޅަށެވެ. އެ މީހުން އުފައްދާ، ދަރަނި އުފައްދައިދޭ މަސްނޫޢީ ހަނގުރާމަތަކުގައި ޝާމިލުވާ ދެ ފަރާތަށް ވެސް ފައިސާ ހޭދަކުރުމަށް ޓަކައި މެދުވެރިކުރުމަށް މުސްތަޤިއްލު ސަރަޙައްދެއް ހޯދުމަށް ޓަކައި، ސްވިޓުޒަރލޭންޑަކީ ތާއަބަދަށް ވެސް ހަނގުރާމަތަކުގައި ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހޭ ޤައުމެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމުގައި އެ މީހުން ކާމިޔާބުކުރިއެވެ. ސްވިޓުޒަރލޭންޑުގެ ސަރަޙައްދީ ރޮނގުތަކުގެ ތެރޭގައި ވަލައިސްއާއި، ނިއުކަޓެލްއާއި، ޖެނީވާ ހިމެނުމަށް، އެ މީހުން ސްވިޓުޒަރލޭންޑުގެ ސަރަޙައްދީ ރޮނގު ފުޅާކުރިއެވެ. ނަމަވެސް، އެ ޤައުމެއްގައި ރޮތުސްޗައިލްޑު ބޭންކެއް ޤާއިމްކުރުމަށް ފަސްޖެހުނު ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ރަޝިއާގެ ރަސްގެފާނު ޒާރ އެލެކުޒެންޑަރ 1، ރޮތުސްޗައިލްޑު މީހުންގެ ދުނިޔޭގެ ސަރުކާރު ޤަބޫލުކުރުމަށް އިންކާރުކުރެއްވުމާ ގުޅިގެން ދުނިޔޭގެ ސަރުކާރެއް އުފެއްދުމަށް އެ މީހުން ރޭވި ނިހާއީ ރޭވުން މުޅިން ފޭލުވިއެވެ.

މި ކަމާ މެދު ރުޅިއައިސްގެން، އޭނާ ނުވަތަ އޭނާގެ ދަރިކޮޅުން އަންނަ ބަޔަކު، ޒާރ އެލެކުޒެންޑަރ 1ގެ މުޅި ޢާއިލާއާއި ދަރިކޮޅު ނައްތައިލާނެކަމަށް ނަތާން މެޔަރ ރޮތުސްޗައިލްޑު ހުވާކުރިއެވެ. ނަޞީބު ކަންދިމާކުރި ގޮތުން، އޭނާގެ އެ ބަސް، އޭގެ 102 އަހަރުފަހުން ސީދާވެ ޙަޤީޤަތަކަށް ވިއެވެ. އެއީ ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ޚަރަދުކޮށްގެން ޙަރަކާތްތެރިވި ޔަހޫދީ ބޯލްޝެވިކުން އޭނާގެ އެ ވަޢުދު ފުއްދުމުންނެވެ.

ޢާލަމީ ސަރުކާރުގެ ފިކުރުގައި ޙައްދުފަހަނަޅައިފައިވާ މީހެއްކަމުގައިވާ އަސްކެނާޒީ ޔަހޫދީ ހެންރީ ކިސިންޖަރު އޭނާގެ ޑޮކުޓޯރަލް ޑިސަރޓޭޝަން ލިޔުނީ ވިއެނާގެ ކޮންގްރެސްގެ މައްޗަށެވެ.

19 ޖޫންގައި ޖޫލީ ރޮތުސްޗައިލްޑު މަރުވިއެވެ.

1816ގައި ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ބާރުހިންގާ އެހެން ސެންޓުރަލް ބޭންކެއް ޤާއިމްކުރުމުގެ ހުއްދަދޭ ބިލެއް އެ އަހަރު އެމެރިކާގެ ކޮންގްރެސްއިން އަނެއްކާވެސް ފާސްކުރިއެވެ. މި ކަމުގެ ސަބަބުން އެމެރިކާގެ މަނީ ސަޕުލައިގެ ކޮންޓުރޯލު އަނެއްކާ ވެސް ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއަށް ލިބުނެވެ. މި ބޭންކުގެ ނަމަކީ "ސެކަންޑު ބޭންކު އޮފު ދި ޔުނައިޓެޑު ސްޓޭޓުސް" އެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް ވިހި އަހަރަށް އެބޭންކު ހިންގުމުގެ ޙައްޤު ދެވުނެވެ. ވޯޓަރލޫގެ ހަނގުރާމައިގައި އެ މީހުންނަށް ލިބުނު ނިކަމެތި ނާކާމިޔާބީގެ ސަބަބުން ޤައުމު އަލުން ބިނާކުރުމަށް ފަރަންސޭސިވިލާތުން 1817ގައި ނެގި ބޮޑެތި ލޯނުތަކުގެ ސަބަބުން ފަރަންސޭސި ސަރުކާރުގެ ވަރަށް ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ބޮންޑު ގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ރޮތުސްޗައިލްޑު މީހުންނަށް ލިބުނެވެ. މި ކަމުގެ ސަބަބުން ފަރަންސޭސި ބޮންޑުތަކުގެ އަގު މައްޗަށް އުފުލުނެވެ.

ނޮވެމްބަރ 5ގައި އެމީހުން ގަނެފައި ހުރި ބޮންޑުތައް ހުޅުވިފައިވާ ބާޒާރުގައި ރޮތުސްޗައިލްޑު މީހުން ވިއްކައިލިއެވެ. މި ކަމުގެ ސަބަބުން ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ބޮންޑުތަކުގެ އަގު އިންތިހާއަށް ދަށްވެގެންދިޔައެވެ. ނަތީޖާއަކީ މުޅި ފުރާންސް މާލީ ނާމާންކަމެއްގެ ތެރެއަށް ވެއްޓުމެވެ. މިހާ ހިސާބުން ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ މަނީ ސަޕުލައި އެ މީހުންގެ ކޮންޓުރޯލްގެ ދަށަށް ގެނައުމަށް ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން މައިދާނަށް ނުކުތެވެ. އެއީ، އޭގެ 06 އަހަރު ކުރީން އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ޙިއްޞާގެ ބާޒާރު އެ މީހުންގެ މުށުތެރެއަށް ގެނައުމަށް ޓަކައި ހަމަ ކަންކުރި ގޮތެވެ.

1821ގައި ކަލްމަން (ކާރލް) މެޔަރ ރޮތުސްޗައިލްޑު އިޓަލީގެ ނޭޕުލްސްއަށް ފޮނުވުނެވެ. ވެޓިކަންގެ ސަރުކާރާ އެކު ވަރަށް ގިނަ ވިޔަފާރި ކުރުމަށް އޭނާ މަގުފަހިކުރިއެވެ. އަދި "އޯޑަރ އޮފު ސޭންޓު ޖޯރޖް"ގެ ޝަރަފު ޕޯޕު ގްރެގަރީ 16ވަނަ އޭނާއަށް ފަހުން ދިނެވެ. އަދި ކަލްމަނާ،  ޕޯޕު ބައްދަލުކުރައްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އާދަކާދައިގެ މަތިން އޮންނަ ފަދައިން އޭނާ ބޮސް ދިނުމަށް ޓަކައި ދައްކަވަނީ ފައިގެ ބޮޑުވައިއިނގިލީގެ ބަދަލުގައި ޕޯޕުގެ އަތެވެ.

ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާގެ ފަސް ބެއިންނަށް އޮސްޓުރިއާގެ ޝަހެންޝާހް (އޮސްޓުރިއާގެ ފުރާންސިސް 1)، ބެރޮންގެ ޝަރަފު ދެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް މި ޝަރަފު ލިބިގަތުމަށް ނަތާން މެޔަރ ރޮތުސްޗައިލްޑު އިންކާރުކުރިއެވެ.

1823ގައި މުޅި ދުނިޔޭގައިވާ ކެތަލިކު ފައްޅީގެ ވިއުގައިގެ މާލީ ހުރިހައި ކަމެއް ބެލެހެއްޓުމާ ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ޙަވާލުވިއެވެ.

1827ގައި އޭނާ ލިޔުނު 09 ޖިލްދުގެ ފޮތް "ނަޕޯލިއަންގެ ޙަޔާތް"، ސަރ ވޯލްޓަރ ސްކޮޓު (Walter Scott) އެ އަހަރު ޝާއިޢުކުރިއެވެ. އެ ސެޓުގެ ދެވަނަ ޖިލްދުގައި އޭނާ ބުނެފައިވާ ގޮތުގައި ފަރަންސޭސި އިންޤިލާބު ރާވައި ތަންފީޒުކުރީ ޔަހޫދީ އިލޫމިނާޓީ އެޑަމް ވައިސޯޕުޓެވެ. އަދި އެރޭވުން ތަންފީޒުކުރުމަށް ޚަރަދުކުރީ ޔޫރަޕުގެ ފައިސާ މާރުކުރާ މީހުންކަމުގައިވާ ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިންނެވެ.

1828ގައި ވަރަށް ރަޙުމް ކުޑަ ގޮތެއްގައި އެމެރިކާގެ އިޤްތިޞާދު ރޮތުސްޗައިލްޑުމެން ބޭނުން ގޮތަކަށް 12 އަހަރު ވަންދެން ސެކަންޑު ބޭންކު އޮފު ދި ޔުނައިޓެޑު ސްޓޭޓުސްގެ ޒަރީޢާއިން ރައްޔިތުންނަށް ގެއްލުންވާ ގޮތަށް، ހިލުވައިލިއެވެ. އެކަމަކު ޙައިރާންވާންޖެހުނީ މި ވަރުން ވެސް އެމެރިކާގެ ރައްޔިތުންނަށް ހޭވެރިކަންނުވުމުންނެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ރައީސްކަމަށް ވާދަކުރުމަށް، މި ބޭންކާ އިދިކޮޅު ވިސްނުމުގެ މީހުން ޓެނެސީގެ ސެނެޓަރ އެންޑުރޫ ޖެކުސަން (Andrew Jackson)ގެ ނަން ހުށަހެޅިއެވެ.

ރައީސްކަމުގެ މަޤާމް ޖެކުސަން ކާމިޔާބު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި މި ބޭންކުގެ ދުވަސްދުއްވައިލާން އޭނާއަށް ކުރެއްވުނު ކަމެއް ކުރައްވާނެކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާގެ ފުރަތަމަ ދައުރުގައި އޭނާ މި މަސައްކަތް ފެއްޓެވިއެވެ. އެ ބޭންކުގެ ދަށުވެފައި ތިބި ސަރުކާރުގެ އެކި ވަޒިފާގައި ތިބި މީހުންތައް ވަޒީފާއިން ވަކިކުރަން ފެއްޓެވިއެވެ. ސަރުކާރުގެ އޮނިގަނޑުގައި މި ކެންސަރު ވަކިހިއްޕައިފައި ހުރި މިންވަރު ދައްކައިދެނީ މަރުކަޒީ ސަރުކާރުގެ ޖުމްލަ 000،11 މުއައްޒަފުންގެ ތެރެއިން 2،000 މުއައްޒަފުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވުނީތީއެވެ.

ޗައިނާއާއި، ޖަޕާނާއި، ހޮންގްކޮންގގައި ގޮފިތައް ހުންނަ ޑޭވިޑު ސަސޫން އެންޑު ކޮމްޕެނީގެ ޔަހޫދީ ބޭންކަރެއްކަމުގައިވާ، ބަޣުދާދުގެ ޔަހޫދީ ޑޭވިޑު ސަސޫން (David Sassoon)، ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ކޮންޓުރޯލުކުރާ އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން މި ސަރަޙައްދުގައި ހިންގާ އަފިހުނުގެ ވިޔަފާރީގެ މޮނޮޕޮލީ (ވެރިކަން) އެ މީހުން ހޯދިއެވެ. މި ވިޔަފާރިން ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއަށާއި، އިނގިރޭސި ޝާހީ ޢާއިލާއަށް އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ފައިދާ ލިބުނެވެ.

1832ގައި އެމެރިކާގެ ސަރުކާރުން ސެކަންޑު ބޭންކު އޮފު ދި ޔުނައިޓެޑު ސްޓޭޓުސް އަށް ދީފައިވާ ބޭންކު ހިންގުމުގެ ޙައްޤު އާކޮށްދިނުމަށް، އެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 04 އަހަރު ކުރީން ކޮންގްރެސްގެ ކިބައިން ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން އެދުނެވެ. ކޮންގްރެސްއިން މި ކަމަށް ރުހުންދީ، ބިލް ތަޞްދީޤުކުރުމަށް ރައީސް ޖެކުސަން އަރިހަށް ފޮނުވިއެވެ. ނަމަވެސް ރައީސް ޖެކުސަން މި ބިލްގައި ސޮއެއް ނުކުރެއްވިއެވެ.

ޖުލައި މަހުގައި ރައީސް ޖެކުސަންގެ މި ވީޓޯ ބާޠިލުކުރުމަށް ކޮންގްރެސް ނުކުޅެދުނެވެ. ޖެކުސަން ދެވަނަ ފަހަރަށް ރިއާސީ އިންތިޚާބަށް ކުރިމަތިލެއްވިއެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ ތާރީޚުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އޭނާގެ ބަހުސް ސީދާ ރައްޔިތުންނާ ހަމަޔަށް ގެންދެވިއެވެ. އެއީ ސީދާ މަގުމައްޗަށް އޭނާގެ ކެމްޕޭން ގެންދަވައިގެންނެވެ. އޭނާގެ ކެމްޕޭން ޝިޢާރަކީ [ބޭންކާ ނުލައި ޖެކުސަން]އެވެ.

ރައީސް ޖެކުސަންގެ ވާދަވެރިޔާ، ރިޕަބްލިކަން ޕާރޓީގެ ސެނެޓަރ ހެންރީ ކުލޭޒް (Henry Clays)ގެ ކެޕުމޭނަށް ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ތިން މިލިއަން ޑޮލަރު ޚަރަދު ކުރިކަމުގައިވިއަސް، ދެވަނަ ދައުރަކަށް ހޮވިވަޑައިގަތީ ރައީސް ޖެކުސަނެވެ. ނަމަވެސް، ހަނގުރާމަ އަދި ކިރިޔާ މި ފެށެނީކަން ރައީސް ޖެކުސަން ހުންނެވީ ދެނެވަޑައިގެންނެވެ. އަދި އޭނާގެ ކާމިޔާބީ ފާހަގަކުރެއްވުމަށް ދެއްވި ތަޤްރީރުގައި އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

[ކޮރަޕުޝަންގެ ހަރުފަ އަދި ހަމައެކަނި ޒަޚަމް ކޮށްލެވުނީއެވެ. އޭތި އަދި މަރައެއް ނުލެވެއެވެ.]

1826ގައި ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ކޮންޓުރޯލްކުރާ ސެކަންޑު ބޭންކު އޮފު ދި ޔުނައިޓެޑު ސްޓޭޓުސް ގައި ހުރި ސަރުކާރުގެ ފައިސާތައް ނެގުމުގެ މަސައްކަތް ރައީސް ޖެކުސަން ފެށްޓެވިއެވެ. އަދި އޭގެ ބަދަލުގައި އެފައިސާތައް ޑިމޮކުރެޓިކު ބޭންކަރުން ކޮންޓުރޯލްކުރާ ބޭންކުތަކުގައި ޖަމާކުރައްވަން ފެށްޓެވިއެވެ.

މި ކަމުގެ ސަބަބުން ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ވަރަށް ބިރުނަގައިފިއެވެ. އަދި މި ފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި އެމީހުން އެންމެ މޮޅަށް ކުރާ ކަންތައް އެމީހުން މިފަހަރުވެސް ކުރިއެވެ. އެއީ، ފައިސާގެ ކޮށާރު މަދުކޮށް، ޤައުމު ޑިޕުރެޝަނެއްގެ (އިޤްތިޞާދީ ބޮޑު ހީނަރުކަމެއްގެ) ތެރެއަށް ވައްޓައިލުމެވެ. އެމީހުންގެ މަޤްޞަދަކީ ކޮބައިކަން ރައީސް ޖެކުސަން ދެނެވަޑައިގެން ހުންނެވިއެވެ. އެހެންކަމާ އެކު އޭނާ ފަހުން ވިދާޅުވިއެވެ.

[ތިޔަބައިމީހުންނަކީ ވަގުންނާއި ސުންޕާ މީހުންގެ މަރުކަޒެކެވެ. އަދި އަހުރެންގެ ޤަޞްދަކީ ތިޔަބައިމީހުން އެއްކޮށް މުލުން ލުހެލުމެވެ. އަދި ދާއިމަށް ދެމިވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެ ގަންދީފައި ބުނަމެވެ. އަހުރެން ހަމަކަށަވަރުން ވެސް ތިޔަބައިމީހުން އެއްކޮށް މުލުން ލުހެލާނަމެވެ.]

1834ގައި މުޅި ދުނިޔޭގައި އެމީހުން ހިންގާ އިންޤިލާބީ ޙަރަކާތް ހިންގުމުގެ އިސް މީހެއްގެ ގޮތުގައި އިޓާލީގެ އިންޤިލާބީ ލީޑަރެއް ކަމުގައިވާ ޖިސެއްޕޭ މަޒީނީ (Guiseppe Mazzini)، އިލޫމިނާޓީ ޖަމާޢަތުން ޚިޔާރުކުރިއެވެ.

1835ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ 30ގައި ބަޑިޖަހައިގެން ރައީސް ޖެކުސަން އަވަހާރަކޮށްލުމަށް މީހަކު މަސައްކަތް ކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ޢަޖައިބެއް ފަދަ ގޮތަކަށް ޤާތިލުގެ ދެ ފިސްތޯލައިން ވެސް ރަނގަޅަށް ވަޒަން ނުކުންނަ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. ރައީސް ޖެކުސަން ފަހުން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އޭނާ އަވަހާރަކޮށްލުމަށް ކުރެވުނު އެ މަސައްކަތުގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ ބަޔަކީ ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއެވެ. ރައީސް ޖެކުސަން އަވާހަކޮށްލާން މަސައްކަތްކުރި ޤާތިލް ރިޗަރޑު ލޯރެންސް (Richard Lawrence) ޚުދު އަމިއްލައަށް، ޔޫރަޕުގައި ތިބި ބާރުހުރި މީހުން އޭނާ ކުއްޔަށްހިފިކަމަށާއި، އޭނާ ހައްޔަރުކޮށްފި ނަމަ، އޭނާއަށް ޙިމާޔަތް ދޭނެކަމަށް ވަޢުދުވެފައިވާކަމަށް މީހުންގެ ގާތުގައި އަމިއްލައަށް ފޮނި ކެނޑިއެވެ. އޭނާއަކީ ބުއްދި ގޯސް މީހެއްކަމުގައި ބަލައިފައި އޭނާގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތެއް ނުވިއެވެ.

އިސްޕޭނުގައިވާ އަލްމަޑުންގެ ދިރޭރަހަ މައިން ކޮނުމުގެ ޙައްޤު ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ގަތެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން މި ވިޔަފާރީގެ މުޅި ދުނިޔޭގެ ވެރިކަން (މޮނޮޕޮލީ( ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއަށް ލިބުނެވެ. މި މުޢާމަލާތުގެ ސަބަބުން، އެން. އެމް. ރޮތުސްޗައިލްޑު އެންޑު ސަންސްއިން އިނގިރޭސި ޝާހީ މިންޓަށާއި، ބޭންކު އޮފު އިންގްލެންޑަށާއި، އަދި ދުނިޔޭގެ އެތައް ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ރަނާއި ރިހި ސާފުކޮށްދިނުމުގެ މަސައްކަތް ފެށްޓިއެވެ. (ނުނިމޭ)