އަޅުގަނޑުމެން މި ދިރިއުޅެނީ ވަގުތުގެ އިންތަކެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެ ނޭވާއެއް ލުމާއި، އިރުއަރައި އޮއްސުމާއި، އަދި ކުޑައިރުގެ އުމުރާއި، ޒުވާންކަމާއި، މުސްކުޅިވުމުގެ ކޮންމެ މަރުހަލާއެއް ގުނެމުންދަނީ ވަގުތުގެ ހިނގުމުގެ ތެރޭގައެވެ. ވަގުތަކީ އަޅުގަނޑުމެން ވަށައިލެވިފައިވާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ އުމުރު ބަލައިލެވޭ މިންގަނޑެވެ. އަދި އުފަންވީއްސުރެ މަރުވަންދެން އަޅުގަނޑުމެން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދަކީވެސް ވަގުތެވެ.

ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި، މާތް الله ވަގުތު ގަންދެއްވައި ހުވައިކުރައްވައިފައިވެއެވެ: )وَالْعَصْرِ& إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ( (ޒަމާން ގަންދެއްވަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އިންސާނާ ވަނީ ގެއްލުމެއްގައިކަން ކަށަވަރެއެވެ.) (ސޫރަތުލް ޢަޞްރު: 1-2). މި ހުވައިކުރެއްވުމުން ދޭހަކޮށްދެނީ އިންސާނީ ދިރިއުޅުމުގައި ވަގުތުގެ ހަގީގަތަކީ ކިހައި ނުރައްކާތެރި އަދި ސީރިއަސް ކަމެއްކަމެވެ. ވަގުތަކީ ހަމައެކަނި ސިކުންތުތަކަކާއި ގަޑިތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމަލުތައް ރައްކާކުރެވޭ ކަންވާރެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ އިމްތިހާނުގެ މައިދާނެވެ. ކޮންމެ ވަގުތުކޮޅަކީ ވެސް ލިބޭ ކުރިއެރުމެއް ނުވަތަ ގެއްލުމެކެވެ.

މެޓަފިޒިކަލް ނަޒަރަކުން ބަލާ އިރު، ވަގުތަކީ މާތް الله އުފައްދަވައިފައިވާ މަޚުލޫޤުތަކުގެ (ޢާލަމުލް ޚަލްޤު) ބައެކެވެ. އެއީ ބަދަލުވުމާއި ހަރަކާތްތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ބަދަލުވުން އަންނަ ކޮންމެ އެއްޗެއް ވަނީ ވަގުތުގެ ތެރޭގައެވެ. މާތް اللهއީ އިސްވެވޮޑިގެންވާ އަދި ދެމިވޮޑިގެންވާ (الأول والأخر) ކަލާނގެ ކަމަށްވާތީ، އެކަލާނގެ ވަގުތުގެ ތެރޭގައި ބަންދެއް ނުވެއެވެ. ވަގުތަކީ ވެސް އެކަލާނގެ އުފެއްދެވި މަޚްލޫޤެކެވެ. ތަނާއި ޖާގަ (Space) އުފެއްދެވި ފަދައިން، ވަގުތުވެސް އުފެއްދެވީ އެކަލާނގެއެވެ. މަޚުލޫޤުތައް އުފެއްދެވުމުގެ ކުރީން، އަޅުގަނޑުމެން މި ދަންނަ ފަދަ ވަގުތުގެ މިންގަނޑަކުން "ކުރީން"އެއް ނެތެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: [ވަގުތަށް (ޒަމާނަށް) އެއްޗެހި ނުގޮވާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މާތް اللهއީ ވަގުތު (ޒަމާން) މިލްކުވެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ." (ޞަޙީޙް މުސްލިމް). މި ޙަދީޘްގެ މާނައަކީ މާތް اللهއީ ހަމަ ސީދާ ވަގުތުނޫންކަމެވެ. ނަމަވެސް، ވަގުތުގެ ތެރޭގައި ހިނގާ ކަންކަން ތަދުބީރުކުރައްވައި، ހިންގަވާ ފަރާތަކީ އެކަލާނގެކަމެވެ. މީހުންނަށް ކުރިމަތިވާ މުޞީބާތްތަކުގެ ޒިންމާ "ވަގުތުގެ" ބޮލުގައި އަޅުވާ އިރު، އެ މީހުންނަށް އެ އިޢުތިރާޒުކުރެވެނީ ނުސީދާކޮށް މާތް اللهގެ މިންވަރުފުޅަށެވެ.

ފަލްސަފާގެ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، ވަގުތު ގުޅިފައިވަނީ ހަރަކާތާއި ބަދަލުވުމާއެވެ. އެއްޗެއް އެއް ހާލަތުން އަނެއް ހާލަތަށް ބަދަލުވާ އިރު، އެ ބަދަލުވުން އަޅުގަނޑުމެން މިންކުރަނީ ވަގުތުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަށިގަނޑު މުސްކުޅިވެ، ވިސްނުން ތަރައްޤީވެ، އަދި ހަޟާރަތްތައް އުފެދި އުވިދެއެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންނަކީ ވަގުތުގެ ތެރޭގައި އުޅޭ ބަޔެއްކަމުގެ ހެތްކެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް، މާތް الله ވޮޑިގެންވަނީ ވަގުތުގެ ބޭރުގައެވެ. އެކަލާނގެއަށް މާޒީއެއް، މިހާރެއް ނުވަތަ މުސްތަޤުބަލެއްގެ ތަރުތީބެއް ނޯވެއެވެ.

ރޫޙާނީ ގޮތުން ބަލާ އިރު، ވަގުތާ މެދު ހޭލުންތެރިވުމަކީ އަވަސްވެގަތުމުގެ އިޙުސާސް އުފައްދާންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ހަނދާންކޮށްދެއްވަނީ ދުނިޔަވީ ޙަޔާތަކީ ވަރަށް ކުރު އެއްޗެއްކަމެވެ. [ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ހަޟުރަތުގައި، އެންމެ ދުވަހެއް ވަނީ، ތިޔަބައިމީހުން ގުނައި ޢަދަދުކުރާ އަހަރުތަކުން އެއްހާސް އަހަރާ އެއްފަދަވެގެންނެވެ.] (އަލްޙައްޖު: 47). މިއިން އެނގެނީ ވަގުތަކީ ނިސްބަތްވާ އެއްޗެއްކަމެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދިގުކޮށް އިޙްސާސްވާ ވަގުތަކީ އިލާހީ މިންގަނޑުން ބަލާއިރު ވަރަށް ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެކެވެ. ޤިޔާމަތް ދުވަހު މީހުން ބުނާނެތެވެ: [އަޅުގަނޑުމެން ދުނިޔޭގައި މަޑުކުރީ ދުވަހެއް ނުވަތަ ދުވަހެއްގެ ބައެއްގައެވެ.]

ޒަމާނީ ސައިންސް ވެސް ވަގުތާ މެދު ވަރަށް ފުންކޮށް ވިސްނައެވެ. އައިންސްޓައިންގެ 'ތިއަރީ އޮފް ރެލެޓިވިޓީ' ބުނާ ގޮތުން ވަގުތަކީ އެންމެންނަށް އެއްވަރަކަށް ހިނގާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބާރުމިނާއި ގްރެވިޓީއަށް ބިނާވެގެން ބަދަލުވާ އެއްޗެކެވެ. ސައިންސުން ފިޒިކަލް ގޮތެއްގައި އަދި އިސްލާމްދީނުން ރޫޙާނީ ގޮތެއްގައި ވަގުތަށް ބެލި ނަމަވެސް، ދެ ފަރާތުން ވެސް އެއްބަސްވަނީ ވަގުތަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އާދައިގެ ވިސްނުމަށް ފެންނަ ވަރަށް ވުރެ ފުން އަދި މުއައްގަދު އެއްޗެއް ކަމަށެވެ.

ވަގުތުގެ ބޭނުން ހެޔޮ ގޮތުގައި ހިފުމަކީ ކޮންމެ ވަގުތުކޮޅެއްގެ އަގު ވަޒަންކުރުމެވެ. އޭގެ މާނައަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އުމުރު ކުރުވި ނަމަވެސް، އެ ވަގުތުގެ ތެރޭގައި ކުރާ އަމަލުތަކުގެ ނަތީޖާއަކީ ދާއިމީ އެއްޗެއްކަން ދެނެގަތުމެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މި ދުނިޔޭގައި ވަގުތުގެ އަސީރުންނަށްވީ ނަމަ ވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ރޫޙު އުފައްދަވައިފައިވަނީ އަބަދަށް ދެމިގެންދާ ގޮތަށެވެ. ވަގުތަކީ ފަނާވެދަނިވި ދުނިޔެއާއި ދާއިމީ އާޚިރަތާ ދެމެދުގައިވާ ފާލަމެވެ.

ނިންމައިލަމުން ދަންނަވާނީ، އަޅުގަނޑުމެން ދިރިއުޅެނީ ވަގުތުގެ ތެރޭގައެވެ. ނަމަވެސް ވަގުތަކީ ހަގީގަތް ކޮންޓުރޯލުކުރާ އެއްޗެއްނޫނެވެ. އެއީ މާތް اللهގެ މިލްކެކެވެ. މިކަން ދެނެގަތުމުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުން ބަދަލުވެގެންދެއެވެ. ކޮންމެ ސިކުންތަކީ އަމާނާތަކަށް ވެއެވެ. ކޮންމެ ގަޑިއަކީ ފުރުސަތަކަށް ވެއެވެ. ވަގުތަކީ ހަމައެކަނި ފާއިތުވެދާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެއީ ހުރިހައި ކަމެއް ރެކޯޑުކުރަމުންދާ އެއްޗެކެވެ. އަދި އެ ދުވަހަކުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ވަގުތު ހުސްވާ އިރު، ބާކީ އޮންނާނީ އެ ވަގުތުގެ ތެރޭގައި އަޅުގަނޑުމެން ކުރިއަށް ފޮނުވި ހެޔޮ އަމަލުތަކެވެ.

އާދޭހެވެ! އެހެންކަމުން ބަރަކާތްތެރި ރަމަޟާންމަހުގެ ވަގުތުތައް ހެޔޮ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަކީ ބުއްދިވެރީންގެ ކަމެކެވެ. އެއީ ވެހޭތާ ފެންނެގުމެވެ.

ބައެއް ލަފުޒުގެ މާނަ:

ރޫޙު       ނ.     ފުރާނަ. ދިރިހުރުމުގެ ބާރު. ޖޯޝާއި ފޯރި. މަރުވެފައިވާ މީހެއްގެ ސޫރައިގައި ފެންނަކަމަށް ބުނާ ޚިޔާލީ ސޫރައެއް soul .

އަސީރު     ނ.     ހަނގުރާމައިގައި ހައްޔަރުވެގެން ގެނެވޭ މީހާ. hostage

މުއައްގަދު    ނ.    އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު. complicated