އަލްއުސްތާޒު އިބްރާހީމް ރަޝީދު މޫސާ
21 ފެބްރުވަރީ 2026
ރަމަޟާން މަހަކީ މަތިވެރި ފުރުޞަތެކެވެ.
ﷲ I އެކަލާނގެ އަޅުންނަށް އަދަދުނުކުރެވޭހައި ގިނަގުނަ ނިޢުމަތްތައް ދެއްވިއެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. )وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ[1]- اللَّه ގެ نعمةތައް ތިޔަބައިމީހުން ގުނާ ނަމަ، ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް އެ نعمةތައް عددއެއް ނުކުރެވޭހުށްޓެވެ.( އާދެ! އެކަލާނގެ ނިޢުމަތްތަކަކީ ސިންދަފާތު ނިއުމަތްތަކެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ދީނީ ނިޢުމަތްތަކާއި ދުންޔަވީ ނިޢުމަތްތައް ވެއެވެ. ޞިއްޙަތާއި ޢާފިޔަތުގެ ނިޢުމަތް ވެއެވެ. ހެޔޮކަންތައްކުރުމަށް ތައުފީޤުދެއްވުމާއި ނުބައި ކަންތައްތަކުން ރައްކައުތެރިކޮށްދެއްވުމުގެ ނިޢުމަތް ވެއެވެ. ރަނގަޅު ޙަލާލު އެއްޗެހިން ރިޒުޤުދެއްވުމާއި ކައުނުގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް އިންސާނާގެ ޚިދްމަތުގައި ލެއްވުން ވެއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. )أَلَمْ تَرَوْا۟ أَنَّ ٱللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَّا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُۥ ظَٰهِرَةً وَبَاطِنَةً ۗ - ހަމަކަށަވަރުން، އުޑުތަކާއި، ބިމުގައިވާހައި ތަކެއްޗެއް اللَّه ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޓަކައި خدمةތެރިކުރެއްވިކަން، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭނގޭހެއްޔެވެ؟ އަދި އެކަލާނގެ نعمةތައް ފާޅުވެގެންވާ ގޮތުގައްޔާއި، ފޮރުވިގެންވާ ގޮތުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ފުރިހަމަކޮށްދެއްވިއެވެ.( މާތް ﷲ މި ހުރިހައި ބާވަތްތަކެއްގެ ނިޢުމަތްތައް އިންސާނާއަށް ދެއްވެވީ އެ ކަމަށް ޓަކައި ޝުކުރުކުރުމަށެވެ. އެ ކަމަށް ޓަކައި އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންތައް ޚާލިޞްކުރުމަށެވެ. އެކަލާނގެ ރުއްސެވުން ލިބި އެކަލާނގެ ރަޙުމަތްތައް ލިބި ކާމިޔާބުވެރިއަކަށް ވުމަށް ޓަކައެވެ. އެންމެ ފަހު ގޮވެތީގައި ބާއްޖަވެރި ވަޒަންވެރިއަކަށް ވޭތޯއެވެ.
މާތްﷲ މުއުމިނުންނަށް ދެއްވި އެންމެ މަތިވެރި ނިޢުމަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ބަރަކާތްތެރި ރަމަޟާންމަހުގައި ރޯދަހިފުން ފަރުޟުކުރެއްވުން ވެއެވެ. ރަމަޟާންމަހުގެ ފަރުޟު ރޯދައާ ބެހޭ އާޔަތްތައް ނިމުނު ބަސްފުޅަކީ )وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ [2]- އަދި ތިޔަބައިމީހުން (އެކަލާނގެއަށް) شكر ވެރި ވުމަށްޓަކައެވެ.(
ޝުކުރުކުރުމުގެ އަސްލު ޙަޤީޤަތަކީ ނިޢުމަތްދެއްވާ ފަރާތް ދެކެ ލޯބިވުމާ އެކު އެ ފަރާތަށް ކިޔަމަންގަތުމުގެ ގޮތުން އެ ފަރާތުގެ ނިޢުމަތްތައް ބަލައިގަނެ ޤަބޫލުކުރުމެވެ. ﷲގެ ނިޢުމަތް ނުދަނެ ޝުކުރުކުރުމަކީ ޝުކުރުކުރުމެއްނޫނެވެ. ނިޢުމަތް ދެނެގަނެ އެ ކަމަކު ނިޢުމަތްދެއްވާ ފަރާތް ދެނެނުގަނެ ޝުކުކުރުމަކީ ވެސް ޝުކުރުކުރުމެއްނޫނެވެ. ނިޢުމަތް ދެނެގަނެ އަދި ނިޢުމަތް ދެއްވާ ފަރާތް ދެނެގަނެ އެފަރާތް ދެކެ ލޯބިނުވާ މީހާއަކީ ވެސް ޝުކުރުކުރާ މީހެއްނޫނެވެ. ޝުކުވެރިއާއަކީ ނިޢުމަތް ދެނެގަނެ ނިޢުމަތްދެއްވާ ފަރާތް ދެނެގަނެ އެ ފަރާތްދެކެ ލޯބިވެ އެ ފަރާތަށް ބޯލަނބާ ކިޔަމަން ގަންނަ މީހާއެވެ.
މާތްﷲއަށް ޝުކުރުކުރުމަކީ އެކަލާނގެ އަޅުންގެ މައްޗަށް އަދާކުރުން ވާޖިބުވެގެންވާ ޙައްޤެކެވެ. ﷲ މި ޝުކުރަށް ބޭނުންވެވޮޑިއެއްނުގަންނަވަތެވެ. އެކަމަކު އިންސާނާއަކީ މި ކަމަށް ބޭނުން ޖެހިފައިވާ މީހެކެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. )وَمَن شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ ۖ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ [3]- شكر ކުރާމީހާ ފަހެ، އޭނާ شكر ކުރާކަން ކަށަވަރީ، ހަމައޭނާގެ އަމިއްލަ نفس އަށެވެ. އަދި ޙަރާންކޯރުވާ މީހާ ދަންނަށެވެ! ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަން ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއީ، ފުދިވޮޑިގެންވާ، ދީލަތިވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (
ޝުކުރަކީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ ޙަޟުރަތާ އެކަލާނގެ އަޅުންނާ ދެމެދުގައިވާ ގުޅުން ބަދަހިކޮށް ދެއްވުމަށް ޓަކައި ހުޅުވައިދެއްވައިފައިވާ ދޮރެކެވެ. އެއީ ﷲގެ ދަރުމަވަންތަކަމަށް އިޢުތިރާފުވުމުގެ އަސާސު ދެމެހެއްޓުމަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތެކެވެ. މާތްﷲ އަމުރުކުރައްވަނީ އެކަލާނގެ ދެއްވާ ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރު ކުރުމަށެވެ. ޝުކުރުކުރާ މީހުންނަށް އެކަލާނގެ ނިޢުމަތްތައް އިތުރުކޮށްދެއްވާނެކަމަށް އަންގަވައެވެ. އަދި މި ނިޢުމަތްތަކަށް ޙަރާންކޯރުވާ މީހުންގެ ކިބައިން އެ ނިޢުމަތްތައް ނިގުޅައިގަންނަވާނެކަމުގެ އިންޒާރުވެސް ވަނީ ދެއްވައިފައެވެ. މާތްﷲ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ. )لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ۖ وَلَئِن كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٌ[4] - ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން شكر ކޮށްފިނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އިތުރުކޮށްދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން (شكر ނުކޮށް) كافر ވެއްޖެނަމަ ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ عذاب ގަދަފަދަވެގެންވާކަން ކަށަވަރެވެ.( އަލްއިމާމު ބާޤިރު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ﷲގެ އަޅާ އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ޝުކުރުކުރުން ހުއްޓައިލައިފުމަށް ދާންދެން ﷲގެ ނިޢުމަތް އެކަލާނގެ އަޅާއަށް އިތުރުކޮށްދެއްވުން ހުއްޓަވައެއްނުލައްވާނެތެވެ. ﷲއަށް ޝުކުރުނުކުރާ މީހުންގެ ވެށިން ބޭރަށް ނުކުތުމަށް ޓަކައި، އަދި ﷲއަށް ޝުކުރުކުރާ މީހުންގެ ދަފްތަރަށް އެރުމަށް ޓަކައި ﷲގެ ނިޢުމަތްތަކަށް ޝުކުރުކުރުން މަތީ އޭނާ ދެމިހުންނަންވާނެއެވެ.
މިއިން އެނގެނީ ޝުކުރު ބިނާވެގެންވަނީ ފަސް ބިންގަލެއްގެ މަތީގައި ކަމެވެ.ޝުކުރުކުރާ މީހާ ޝުކުރުކުރެވޭ ފަރާތަށް ބޯލަނބައި ކިޔަމަންތުމާއި، އެ ފަރާތް ދެކެ ލޯބިވުމާއި، އެ ފަރާތުގެ ނިޢުމަތަށް އިޢުތިރާފުވުމާއި، އެ ކަމަށް ޓަކައި އެފަރާތަށް ޙަމްދުސަނާ ދެންނެވުމާއި، އެކަލާނގެ ދެއްވި އެއްވެސް ނިޢުމަތެއް އެކަލާނގެ ރުހިވޮޑިނުގަންނަވާ ކަމެއްގައި ބޭނުންނުކުރުމެވެ. މި ފަސް ބިންގަލަކީ ޝުކުރުގެ ތަރަހައެވެ. ނުވަތަ އަސާސެވެ. މި ބިންގަލުން ބިންގަލެއް އުނިވެއްޖެ ނަމަ ޝުކުރުގެ ބިނާ ވެއްޓިގެން ޚަރާބުވެގެން ހިނގައިދާނެއެވެ.
ރަމަޟާންމަހަކީ މާތްﷲ މުސްލިމުންނަށް ދެއްވި އިލާހީ ނިޢުމަތެކެވެ. މިންނަތެކެވެ. މުއުމިނުންގެ އީމާންކަން އިތުރުކޮށްދެއްވުމަށް ޓަކައި ތަނަވަސްކޮށްދެއްވި މޫސުމެކެވެ. ކުށްފާފަތައް ކުރުމުގައި ދެމިތިބި މީހުންނަށް ތައުބާލެއްވުމަށް ޓަކައި ތަނަވަސްކޮށްދެއްވި ފޯވައްސެކެވެ. މާތްﷲ ވަނީ މި ބަރަކަތްތެރި މައްސަރަށް ޚާއްޞަ އިމްތިޔާޒުތަކެއް ދެއްވައިފައެވެ. އެއީ މައްސަރުތަކުގެ ސާހިބާއެވެ.
1- ރަމަޟާން މަސް ބަރަކާތްތެރި މައްސަރަކަށް ވީ އެމަހުގައި ﷲ ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވީތީއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. )شَهْرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِىٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَٰتٍ مِّنَ ٱلْهُدَىٰ وَٱلْفُرْقَانِ [5]- رمضان މަހަކީ، އެމަހެއްގައި قرآن ބާވައިލެއްވި މަހެވެ. (އެ قرآن ބާވައިލެއްވީ) މީސްތަކުންނަށް ހުރި ތެދުމަގެއް ކަމުގައްޔާއި هداية އާއި حق އާއި باطل ވަކިކޮށްދެނިވި ހެކިތަކެއް ކަމުގައެވެ.( މާތް ﷲ ރަމަޟާން މަހަށް ތާރީފުގެ ބަސް ވަޙީކުރައްވައިފައި ވަނީ އެކަލާނގެ ކަލާމްފުޅު އެ މަހުގައި ބާވައިލެއްވީތީއެވެ. އެކަލާނގެ ކަލާމްފުޅު އެ މަހުގައި ބާވައިލެއްވުމަކީ އެ މަހަށް ލިބުނު ބޮޑު ޝަރަފެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ ބަސްފުޅުން އެނގޭގޮތުގައި މާތް ﷲ ރަސޫލުބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ތަފާތު ފޮތްތައް ބާވައިލައްވައިފައިވަނީ ރަމަޟާން މަހުގައެވެ.ކީރިތި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީސްކުރެއްވިއެވެ.((أُنْزِلَتْ صُحُفُ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فِي أَوَّلِ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ ، وَأُنْزِلَتْ التَّوْرَاةُ لِسِتٍّ مَضَيْنَ مِنْ رَمَضَانَ، وَالْإِنْجِيلُ لِثَلَاثَ عَشْرَةَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ ، وأُنزِلَ الزَّبُورُ لثمانَ عَشْرَةَ خلَتْ مِن رمَضانَ ، وَأُنْزِلَ الْفُرْقَانُ لِأَرْبَعٍ وَعِشْرِينَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ [6] - އިބްރާހީމު ޢަލައިއްސަލާމުގެ މައްޗަށް ޞުޙުފުތައް ބާވައިލެއްވުނީ ރަމަޟާންމަހުގެ ފުރަތަމަރޭގައެވެ. އަދި ތައުރާތު ބާވައިލެއްވުނީ ރަމަޟާން މަހުގެ ހަވަނަ ރޭގައެވެ. އަދި އިންޖީލު ބާވައިލެއްވުނީ ރަމަޟާންމަހުގެ 13 ވިލޭރޭގައެވެ.އަދި ޒަބޫރު ބާވައިލެއްވުނީ ރަމަޟާން މަހުގެ 18 ވިލޭރޭގައެވެ. އަދި ފުރްޤާން ބާވައިލެއްވުނީ ރަމަޟާންމަހުގެ 24 ވިލޭރޭ ގައެވެ.)) ކީރިތި ޤުރްއާން ފިޔަވާ އެހެން ހުރިހާ ފޮތްތކެއް ވެސް ބާވައިލައްވައިފައިވަނީ އެއް ފަހަރާއެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވީ ބައިބަޔަށް 23 އަހަރުގެ ތެރޭގައެވެ. ޢިލްމުވެރީން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ލައުޙުލްމަޙްފޫޒުން ދުނިޔޭގެ އުޑުގެ ބައިތުލްޢިއްޒާ އަށް ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވީ ލައިލަތުލްޤަދްރި ވިލޭރޭ އެއްފަހަރާއެވެ. މި ރެއަށް މާތް ﷲ ލައިލަތުލްޤަދްރީގެ ނަންދެއްވައިފައިވެއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. )إِنَّآ أَنزَلْنَٰهُ فِى لَيْلَةِ ٱلْقَدْرِ[7]- ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ قرآن ބާވައިލެއްވީ ليلةالقدر ވިލޭރޭގައެވެ. ( މި ރެއަކީ ބަރަކާތްތެރި ރެއެކެވެ. ﷲ سبحانه ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. )إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ [8] - ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ފޮތް (އެ ބަހީ: قرآن) ބާވައިލެއްވީ ބަރަކާތްތެރިވެގެންވާ ރެޔެއްގައެ
2- މާތް ﷲ މި މަހުގައި ދެއްވި އެންމެ ބޮޑު ނިޢުމަތަކީ މި މަހުގައި އެއްހާސް މައްސަރަށް ވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑު ރެއެއް ލެއްވުމެވެ.އެއީ ލައިލަތުލްޤަދްރިވިލޭރެއެވެ. އެއީ ރޭތަކުގެ ސާހިބާކަމަނާއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. )وَمَآ أَدْرَىٰكَ مَا لَيْلَةُ ٱلْقَدْرِ ﴿٢﴾ لَيْلَةُ ٱلْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ [9]- އަދި ليلةالقدر ވިލޭރެޔަކީ، ކޮންރެޔެއްކަން ކަލޭގެފާނަށް އަންގައިދިނީ ކޮންއެއްޗެއްތޯއެވެ؟ ليلةالقدر ވިލޭރޭ، އެއްހާސް މައްސަރަށް ވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ.( އެ ރޭގައި ކުރާ ހެޔޮ ޢަމަލުގެ ސަވާބު 83 އަހަރާ އެއްވަރުވެގެން ވެއެވެ. މިއަށް ވުރެ ބޮޑު ނިޢުމަތެއް އޮންނާނެތޯއެވެ! އެންމެ ރެއެއްގައި ﷲގެ ވަޖުހުފުޅު އަދައިގެން ކުރާ އަޅުކަން ދިގު ޢުމުރެއްގެ މަސައްކަތާ އެއްވަރުގެ ސަވާބެއް އޭނާގެ އެކައުންޓަށް ޖަމާކޮށްދެއްވަނީއެވެ.
3- މި މަހުގައި ރޯދަހިފުމަކީ ފާފަތައް ފުއްސަވާ ދެއްވާނެ ކަމެކެވެ. ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީސްކުރެއްވިއެވެ. (( مَن صامَ رَمَضانَ إيمانًا واحتِسابًا غُفِرَ له ما تَقدَّمَ مِن ذَنبِه[10] - މާތް ﷲއަށް އީމާންވެ އެކަލާނގެ ވަޖުހުފުޅުއަދައިގެން ރަމަޟާންމަހު ރޯދަހިފި މީހާގެ އިސްވެދިޔަހާ ފާފަތައް ފުއްސަވާނެތެވެ.)) މި ބަސްފުޅުގެ މާނައަކީ މާތް ﷲއަށް އީމާންވެ ،ރޯދަ ފަރްޟުކުރެއްވިކުރެއްވުމަށް ރުހި ،އެކަލާނގެ ޙަޟުރަތުން ރޯދަހިފުމުގެ ސަވާބަށާއި ދަރުމައަށް އެދި، ރަމަޟާންމަހު ރޯދަ ހިފި މީހާގެ އިސްވެ ދިޔަހައި ފާފަތައް ފުއްސަވައިދެއްވާނެތެވެ.
4- މީގެ އިތުރަށް ރަމަޟާންމަހުގައި، ހެޔޮކަމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއްވުމަށް ޓަކައި ޝައިޠާނާ ކަސްތަޅުއަޅުއްވާ ، ސުވަރުގޭގެ ދޮރުކޮޅުތައް ހުޅުއްވާދެއްވާ ، ނަރަކައިގެ ދޮރުތައް ބަންދުކުރައްވާނެތެވެ. ކައު ރަސޫލާ r ޙަދީސްކުރެއްވިއެވެ. ((إذا جاءَ رَمَضانُ فُتِّحَتْ أبْوابُ الجَنَّةِ، وغُلِّقَتْ أبْوابُ النّارِ، وصُفِّدَتِ الشَّياطِينُ [11] - ރަމަޟާން އަތުވެއްޖެނަމަ ސުވަރުގޭގެ ދޮރުކޮޅުތައް ހުޅުވިދާނެތެވެ. ނަރަކައިގެ ދޮރުތައް ބަންދުކުރެވިދާނެތެވެ. އަދި ޝައިޠާނުން ކަސްތަޅު އެޅުވިދާނެތެވެ.))
5- މާތް ﷲ މި މަސް ތިން ބަޔަށް ބައްސަވައި ކޮންމެ ބަޔަކަށް ޚާއްޞަ އިމްތިޔާޒެއް ދެއްވިއެވެ. ފުރަތަމަ ބައިގެ އިމްތިޔާޒަކީ ﷲގެ ރަޙުމަތެވެ. ދެވަނަ ބައިގެ އިމްތިޔާޒަކީ ފާފަފުއްސެވުމެވެ. ތިންވަނަ ބައިގެ އިމްތިޔާޒަކީ ނަރަކައިން މުއްތިކުރެއްވުމެވެ. މި ކަން ބަޔާންކުރައްވާ ލޮބުވެތި ރަސޫލާ r ޙަދީސްކުރެއްވިއެވެ. ((وهو شهرٌ أولُهُ رحمةٌ، وأوسطُه مغفرةٌ، وآخِرُهُ عِتْقٌ من النارِ[12] – އެއީ އެ މަހުގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ރަޙްމަތް އަދި މެދުބައިގައި ފުއްސެވުން އަދި ފަހުބައިގައި ނަރަކައިން މުއްތިކުރެއްވުން ލައްވައިފައިވާ މަހެކެވެ.))
6- މި ބަރަކާތްތެރި މައްސަރުގައި މާތްﷲ މުސްލިމުންނަށް ދެއްވި ނިއުމަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިޖުރައިން ދެވަނަ އަހަރު ބަދުރު ހަނގުރާމައިގައި މުސްލިމުންނަށް ނަޞްރުދެއްވުމާއި ހިޖުރައިން އަށްވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހުގައި މައްކާ ފަތަޙަކޮށްދެއްވުން ވެއެވެ.
7- ރަމަޟާންމަހަކީ ޢަމަލުގެ މަހެވެ. ގަދައަޅައި މަސައްކަތްކުރުމުގެ މަހެވެ. އެއީ ކަންނެތްކަމުގެ މަހެއްނޫނެވެ. އެއީ ބަނޑުފުރައިގެން ބަނޑުދަމާން އޮންނާންވީ މަހެއްނޫނެވެ. އެއީ އަޅުކަމާއި ތަރާވީޙާއި ޤިޔާމުގެ މަހެވެ. އެއީ މުނިފޫހިފިލުވުމުގައި ވަގުތުތައް ހުސްކޮށްލާން ޖެހޭ މަހެއްނޫނެވެ. އެއީ އެނބުރިދާން ޖެހޭ ދުވަހަށް ޓަކައި ކޮއްތު ބޯފެން އަރުވައި ބަރާކުރާން ޖެހޭ މަހެވެ. ހެޔޮ ޢަމަލުތަކުން އޮޑި ފުރައިލާށެވެ! ކުރިމަތީގައި ތިލަވެފައިވާ ރަސްއައިންތަކުން ގިނައިން މަސްބާނާށެވެ!
[1] - إبراهيم:34
[2] - البقرة:185
[3] - އައްނަމްލު : 40
[4] - إبراهيم : 7
[5] - البقرة: 185
[6] - أخرجه أحمد (١٦٩٨٤) والطبراني (٢٢/٧٥) (١٨٥)، والبيهقي (١٩١٢١) والطبري (٣/ ١٨٩)
[7] - القدر:1
[8] - الدخان: 3
[9] - القدر: 2-3
[10] - أخرجه البخاري (٢٠١٤)، ومسلم (٧٦٠) وأحمد (٩٠٠١) و النسائي (٢٢٠٦) و الترمذي (٦٨٣) وأبو داود (١٣٧٢)
[11] - أخرجه البخاري (٣٢٧٧)، ومسلم (١٠٧٩)
[12] - أخرجه العقيلي في ((الضعفاء الكبير)) (٢/ ١٦٢)، وابن عدي في ((الكامل في الضعفاء)) (٣/ ٣١١)، وابن أبي الدنيا في ((فضائل رمضان)) (٣٧)