2026 ފެބްރުވަރީ 17ގައި ފުރިހަމަ އިރުކޭތައެއްހިފާނެއެވެ. މި ކޭތައާ ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަދައްކައިލުމުގެ ކުރީން ކޭތަހިފަނީ ކިހިނެއްކަން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ބަޔާން ކޮށްލާން ޖެހޭނެކަމަށް ދެކެމެވެ. އެއީ ކޭތަހިފަނީ ކީއްވެގެންކަން ވެސް އެނގޭންޖެހޭތީއެވެ.

ކޭތަ:

ބައެއް ބޭފުޅުންނަށް ހީފުޅުކުރައްވަނީ ކޭތައަކީ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ވެސް ހަމަ ހިފައިފާނެ އެއްޗެކެވެ. ނޫނެކެވެ. އެއީ އެހެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކޭތައަކީ ކޮންމެ އިރެއްގައި، ނުވަތަ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައި ނުވަތަ ކޮންމެ ދުވަހަކު ވެސް ހަމަ ހިފައިފާނެ އެއްޗެއްނޫން އިނގޭތޯއެވެ.

ކޭތަހިފުމުގެ އަސާސަކީ އިރެވެ. އިރުގެ ދައުރާނާއެވެ. އަދި ދުނިޔެއާއި ހަނދުގެ ވެސް ދައުރާނާ ވެސް މެއެވެ. ﷲ ސވޢ ގެ ސުންނަތުﷲ އެވެ. ކައުނީ ނިޒާމެވެ. ކަލެއްގެ ވަޙުދާނިއްޔަތުކަމެވެ. ނުވަތަ އެއްކައުވަންތަކަމެވެ. ކަލަކު ވޮޑިގެންވާކަމުގެ އަޤުލީ ދަލީލެވެ. ކައުނީ ނިޒާމުގެ ހުރި ފުރިހަމަކަމެވެ.

މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވައިފައިވެއެވެ. )أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَلَوْ شَاء لَجَعَلَهُ سَاكِنًا ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا - ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ، ހިޔަނި ފަތުރުއްވައިފައިވަނީ، ކޮން ފަދައަކުންކަން ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައި ނުގަންނަވަމުތޯއެވެ؟ އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވި ނަމަ، ހިމޭންވެ ހުންނަ އެއްޗެއްކަމުގައި، އެ ހިޔަނި ލައްވައިފީހެވެ. ދެން އެ ހިޔަނީގެ މައްޗަށް، ދަލީލެއްކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ، އިރު ލެއްވީމެވެ. ( (سورة الفرقان:45)

ކޭތައަކީ ހިޔަންޏެކެވެ. އެއީ އިރުން އުފަންކުރުވާ އެއްޗެކެވެ. ކޭތައަކީ ﷲ ޞވލގެ އާޔަތްތަކުގެ ތެރެއިން އާޔަތެކެވެ. ނުވަތަ ބުރުހާނެކެވެ. ދަލީލެކެވެ. ނުވަތަ ހެތްކެކެވެ. ކަލަކުވޮޑިގެންވާކަމުގެ ސާބިތު ހެތްކެކެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺގެ ލޮބުވެތި ދަރިކަލުން އިބްރާހީމްގެފާނު އަވަހާރަވީ ދުވަހު އިރުކޭތައެއްހިފިއެވެ. މި ކަމާ ގުޅިގެން ކޭތައާ ގުޅުވައިގެން މީސްތަކުން ފާޑުފާޑުގެ ވާހަކަތައް އުފަންކޮށް ފަތުރާންފެށިއެވެ. މި ވާހަކަތަކަކީ އެއްވެސް އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ދައްކާ ވާހަކަތަކެއް ނޫންކަން ބަޔާންކުރައްވައި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީސްކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. ((إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَادْعُوا اللَّهَ وَكَبِّرُوا وَصَلُّوا وَتَصَدَّقُوا – އިރާއި ހަނދަކީ ﷲ (ވޮޑިގެންވާކަމު)ގެ ދަލީލުތަކުގެ ތެރެއިން ދެ ދަލީލެވެ. އެ ތަކެތީގައި ކޭތަހިފަނީ އެއްވެސް މީހެއްގެ މަރުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ދިރިހުރުމުގެ ސަބަބަކުނެއް ނޫނެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކޭތަ ފެނިއްޖެ ނަމަ، ފަހެ ﷲއަށް ދުޢާކޮށް ތަކުބީރުކިޔައި ނަމާދުކޮށް އަދި ޞަދަޤާތްކުރާހުށިކަމެވެ.))

ކޭތައެއް ހިފޭނީ ވަރަށް ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކެއް އިރާއި ހަނދަށް ދިމާވެގެނެވެ. ކޭތައެއް ހިފޭ އެއް ޙާލަތަކީ ހަނދުމަހެއް ނިމޭ ވަގުތުކޮޅުން ފެށިގެން އަނެއް ހަނދުމަސް އުފަންވުމަށް ފަހު ކުޑަ ހިނދު ކޮޅަކަށެވެ. މި ކޭތައަށް ކިޔޭނީ އިރުކޭތައެވެ. އެހެނީ ހަނދުމަހެށް ނިމޭ ވަގުތު އިގުތިރާން ނުވަތަ ކޮންޖަންކްޝަން ވާނެއެވެ. މާނައަކީ ހަނދު ދުނިޔެ ވަށައިގެން ޖަހަމުންދާ ބުރު ފުރިހަމަވާ ޙާލަތަކީ އިރާއި ހަނދާއި އަދި ދުނިޔެ އެލައިން ވުން ނުވަތަ އިގުތިރާންވުން ނުވަތަ އެއްއުއިވުމެވެ. މި ޙާލަތުގައި ހަނދު، ދުނިޔެއާއި އިރާ ދެމެދަށް ވަނުމުން އިގުތިރާންވިއެވެ. ހިނގަމުން ދިޔަ މަސް އެ ހިސާބުން ނިމި ޖެހިގެން އަންނަ މަސް ހަމަ އެ ހިނދުކޮޅުގެ ތެރޭގައި ފެށުނީއެވެ. މި ޙާލަތުގައި ނޫން ގޮތެއްގައި އިރުކޭތައެއް އުފަނެއްނުވެވޭނެއެވެ. އެހެނީ ދެންނެވުނު ޙާލަތަށް ހަނދު ވަންނަ އިރު، ހަނދުގެ ޑިކްލަނޭޝަނާއި އިރުގެ ޑިކްލަނޭޝަން ހުންނަ ގޮތަކުން ދުނިޔެއަށް އިރުން ފެންނާން ހުންނަ ބައިގެ ތެރެއަށް ހަނދު ވަނުމުން، ދުނިޔެއަށް އިރުން އަންނަ ދޯދިތައް ހަނދަށް އެޅި އެ ދޯދިތައް ފަރުދާވެގެން ދިއުމުން ދުނިޔެ އަނދިރިވެގެންދާ އިރު، ހަނދު ފަރުދާވެފައި ހުރި މިންވަރު ވަރަށް ސާފުކޮށް އެ ފަރުދާވެފައިވާ މިންވަރު އިރުން ކަޅުކޮށް ފެންނާން ހުންނާނެއެވެ. އެ ފެންނަ ކަޅުކުލައިއިގެ ބަޔަކީ ކޭތައެވެ. އިރު ކޭތަ އެވެ. މި ގޮތަށް ކަޅުކޮށް ފެންނަ ފަހަރު ބައެއް ޙާލަތްތަކުގައި ފުރިހަމަ ކޭތައަކަށްނުވެ ހަމައެކަނި ކަޅުހިޔަނި ކޭތައަކަށްވާ ފަހަރު ވެސް އަންނާނެއެވެ. އެ ގޮތަށް އެ ދިމާވަނީ އިރާއި ހަނދުގެ ޑިކްލަނޭޝަން ހުންނަ އެންގަލެއްގެ ސަބަބުން ހަނދު އަރިމަތީން އިރަށް ހަނދުގެ ހިޔަނި އެޅެނީއެވެ. އަދި ބައެއް ފަހަރު އިރު އެއްކޮށް ވެސް ފަރުދާވެގެންދާ ފަހަރު އަންނާނެއެވެ. އެކަމަކު މި ގޮތަށް ދިމާވާނީ ހަމަ އެކަނި ހަނދު، ދުނިޔެއާ ވަރަށް ކައިރީގައި ހުންނަ ވަގުތެއްގައި އިރުކޭތަ ހިފާ ޙާލަތުގައި އެކަންޏެވެ. ނަމަވެސް މިއާ ދިމާ އިދިކޮޅަށް ރިންގް ކޭތައެއްގެ ގޮތުގައި ފެންނާނީ، ހަނދު ދުނިޔެއާއި އެންމެ ދުރުގައި ވާޙާލަތުގައި، އަދި އިރާއި ހަނދުގެ ޑިކްލަނޭޝަން ވެސް ވަރަށް ކައިރިވެ ނުވަތަ ސީދާ އެއް ގޮތަށް ހުންނަ ޙާލަތުގައެވެ.

މި މަހު ހިފާ އިރުކޭތަ:

2026 ފެބުރުއަރީ 17ވަނަ ދުވަހުގެ ރާއްޖޭ ގަޑީން ނަމަ، އިރުކޭތަހިފާން ފަށާގަޑިއަކީ 14:56:26 ސިކުންތު ގައެވެ. އެ ވަގުތުގެ އިރުގެ ޑިކްލަނޭޝަނަކީ 11ދަރަޖަ 54.6 ދަގީގު ދެކުނުއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ހަނދުގެ ޑިކްލަނޭޝަނަކީ 13ދަރަޖަ 13.7 ދަގީގު ދެކުނުއެވެ. މި ވަގުތު ކޮޅުގައި ފެންނަން ހުންނާނީ ޕާޝިއަލް އިކްލިޕްސް (ފަޅި ކޭތަ)އެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހިރާއްޖެއަކަށް މިއިރުކޭތައެއް ނުފެންނާނެކަން ހަނދުމަފުޅު ބަހައްޓަވާން ވާނެއެވެ.

ފުރިހަމަ އިރުކޭތައަކަށް ބަދަލުވާން ފަށާނެ ވަގުތަކީ، 16:42:54 ސިކުންތުގައެވެ. އެންމެ ފުރިހަމަ ރިންގް ކޭތައަކަށް ބަދަލުވާނީ 17:12:04ގައެވެ. އިރުގެ ޑިކްލަނޭޝަނަކީ 11 ދަރަޖަ 52.7 ދަގީގު ދެކުނުއެވެ. އަދި ހަނދުގެ ޑިކްލަނޭޝަނަކީ 12 ދަރަޖަ 42.4 ދަގީގު ދެކުނުއެވެ. ވީ ހިނދު ރިންގް ކޭތަކަށް އިރުކޭތަ ބަދަލުވާ އަސާސަކީ އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ގޮތަށް ހަނދާއި އިރު އިގުތިރާންވާ ޙާލަތުގައި ހަނދާއި އިރު ފުށުއެރުން ކައިރިވުމެވެ. އަދި މިއީ ބޮޑުރާޅުއެރުން ވެސް ދިމާވާ އެއް ޙާލަތެވެ. ނަމަވެސް މި ފަހަރު އެ ފަދަ ކަމެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް ދިމައެއްނުވާނެ އިނގޭތޯއެވެ.

ދެންނެވުނު ފުރިހަމަ ރިންގް ކޭތަ ނިމޭނެ ގަޑިއަކީ 17:41:29 ސިކުންތު ގައެވެ. ދެން އެއަށް ފަހު އިރުކޭތަ ބަދަލުވެގެން ދާނީ ޕާޝިއަލް އިކްލިޕްސް (ފަޅިކޭތަ)އަކަށެވެ. އެއީ ރާއްޖެ ގަޑީން 19:27:42 ސިކުންތުގައެވެ. އިރުގެ އޭރުގެ ޑިކްލަނޭޝަންއަކީ 11 ދަރަޖަ 49.7 ދެކުނު އަދި ހަނދުގެ ޑިކްލަނޭޝަނަކީ 12 ދަރަޖަ 09.95 ދަގީގު ދެކުނުއެވެ. ވީމާ ރިންގް ކޭތައެއް ވުޖޫދުވުމުގެ ޝަރުތުތައް އިސްވެ ބަޔާން ކުރެވުނީއެވެ.

ހަނދުކޭތަ:

އިސްވެބަޔާން ކުރެވުނު ފަދައިން ހަނދުކޭތަހިފުމަކީ ވެސް ވަރަށް ޚާއްޞަ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ ނުވާނެ ކަމެކެވެ. ހަނދު ކޭތައެއް ހިފޭނީ އިރާއި ހަނދު އެކަތި އަނެކައްޗަށް 180ޑިގްރީގެ އެންގަލަކަށް ހަނދު ބަދަލުވާ ޙާލަތުގައި އެކަންޏެވެ. އެއީ ބައެއް ފަހަރު ހަނދުމަހުގެ 14 ނުވަތަ 15ވަނަ ދުވަހުގެ ކޮންމެވެސް ވަގުތެކެވެ. އެއީ ހަނދުގެ އަލިކަން 100 އިންސައްތައަށް އަންނަ ވަގުތު ވެސް މެއެވެ. މި ޙާލަތުގައި ވެސް އިރާއި ހަނދުގެ ޑިކްލަނޭޝަން މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާނެއެވެ. އިރާއި ހަނދުގެ ޑިކްލަނޭޝަން ވަކި ގޮތަކަށް ދިމާނުވާ ނަމަ، ކޭތަހިފިކަމުގައިވީ ނަމަ ވެސް ބައެއް ޙާލަތްކަކުގައި ދުނިޔެއަކަށް އެ ކޭތައެއް ނުފެންނާނެއެވެ. ހަނދުކޭތަހިފުމުގައި ވެސް ހަމަ އިރުކޭތައެކޭ އެއް ފަދައިން ތަފާތު ވައްތަރުގެ ކޭތަހިފަމުންދާކަމީ ފެންނަމުންދާ ޙަގީގަތެކެވެ. ފަނޑު ހިޔަނި ކޭތަ ފަދަ، ކަޅު ހިޔަނި ކޭތަ ފަދަ ނުވަތަ ރެޑްބްލަޑް މޫން (ރަތް ލޭ ހަނދު) ފަދަ ކޭތަތަކަކީ އަޅުގަނޑު މެންނަށް ފެންނަމުންދާ ކޭތަތަކެކެވެ. މި ގޮތުން ބަލާ އިރު ކޭތައެއް އުފަންވާ އިރު ފަނޑު ހިޔަންޏެއް އުފަންކުރުވާއިރު ކަޅުހިޔަންޏެއް ވެސް އުފަންކުރުވައެވެ. އެއީ އިރާއި ހަނދާ ދެމެދަށް ދުނިޔެ ވަނުމުން ދުނިޔޭގެ ހިޔަނި ހަނދަށް އެޅެނީއެވެ. މި ގޮތަށް އުފަންވާ ހިޔަނީގެ ފަނޑު ހިޔަނި އެކަނި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ނުވަތަ ބައެއް ގައުމުތަކަށް ފެންނަ އިރު އަނެއް ބައި ގައުމުތަކަށް ފަނޑު ހިޔަނި ނިމުމަށް ފަހު ކަޅުހިޔަނި ވެސް ފެންނަ ފަހަރު އަންނާނެއެވެ. މި ގޮތަށް ދިމާވާނީ ހަނދާއި އިރުގެ ޑިކްލަނޭޝަން ހުންނަ ގޮތެއްގެ މައްޗަށެވެ.

ހަނދަކީ އެވްރެޖު ގޮތެއްގައި ސިކުންތަކު 1.0225 ކިލޯމީޓަރުގެ އިސްޕީޑެއްގައި ދުނިޔެ ވަށައިގެން ބުރުޖަހަމުންދާ އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް ދުނިޔެ ދަނީ ސިކުންތަކު 30 ކިލޯމީޓަރުގެ ބާރުމިނުގައި އިރުވަށައިގެން ބުރުޖަހަމުންނެވެ. މި ގޮތުން ދުނިޔެ ވަށައިގެން ހަނދު ބުރުޖަހަމުންދާ އިރު، ހަނދު ދުނިޔެއާ ކައިރިވެ ދުރުވަމުން ދެއެވެ.

މި ގޮތުން ބަލާ އިރު، (ޕެރިގީ) އާދެ 363300 ކިލޯމީޓަރ ނުވަތަ 225700 މޭލުއާއި އެވަރޭޖްކޮށް ހަނދު ދުނިޔެއާ ދުރުމިން ކައިރިވިއަސް ބައެއް ޙާލަތުގައި 356500 ކިލޯމީޓަރާއި 221500 މޭލަށް ވެސް ދެންނެވުނު ދުރުކައިރިމިން ރެކޯޑުކުރެވިފާއިވާކަން މޮޑަން ސައިންސް ގެ އަލީގައި ސާބިތުވެއެވެ. ހަމަ އެ ފަދައިން ދުނިޔެއާ ހަނދު އެންމެ ދުރަށްދާ އިރު، ފަލަކީ އިސްތިލާޙުން ނަމަ (އެޕޮގީ)، 405500 ކިލޯމީޓަރ ނުވަތަ 252000 މޭލު އެވްރޭޖްކޮށް ހަނދު ދުނިޔެއާ ދުރަށް ފޭވިކަމުގައި ވީނަމަވެސް 406700 ކިލޯމީޓަރ ނުވަތަ 252700 މޭލަށް ހަނދު ފޭވެފައިއިވާކަން ވެސް ޒަމާނީ ފަލަކީ ޢިލްމަށް ސާބިތުވެއެވެ.

ދުނިޔެއާއި ހަނދު އެންމެ ކައިރިވާ ޙާލަތުގައި:

ދުނިޔެއަށް ހަނދު ފެންނާނީ ދުނިޔެއާއި ދުރުގައި ހަނދު ހުންނަ އިރަށް ވުރެ 14 ޕަސެންޓް ހަނދު ބޮޑުކޮށެވެ. އަދި 30 އިންސައްތަ އަލިގަދަކޮށް ވެސް މެއެވެ. މި ހާލަތުގައި ކިޔާނީ [ސުޕަރ މޫން]އެވެ. ނުވަތަ މާހަނދެވެ.

އިސްވެ ބަޔާންކުރެވުނު ގޮތަށް ހަނދު ދުނިޔެއާ ކައިރިވެ ދުރުވާ ސަބަބަކީ ހަނދަކީ ދުނިޔެ ވަށައިގެން ދައުރުކުރަމުންދާ އެއްޗަކަށްވެފައިމެ ހަމަ އެހެންމެ ދުނިޔެއަކީ ވެސް އިރުވަށައިގެންވާ ފަލަކެއްގައި ދައުރުކުރަމުން ދާއެއްޗަކަށް ވާތީ، ހަނދު ދުނިޔެ ވަށައި ބުރުޖަމުންދާ އިރު، ދުނިޔޭގެ އެންމެ އިރުމަތީން ހުޅަނގަށް ހަނދު ދަތުރު ކުރާއިރު ވެސް ދުނިޔޭގެ ފަލަކުގައި ދުނިޔެ ކުރިއަށް ދާއިރު ހަނދު ދުނިޔޭގެ ފަހަތަށް ނެއްޓޭ ފަލަކަށް ބަލާ އިރު، ދުނިޔެ ކުރިއަށް ދެމިގަނެގެން ދާތީ ހަނދު ދުނިޔޭގެ ފަހަތަށް ސޮއްސައިލާތީ، އެސޮއްސައިލި ބައިގައި ހަނދު ހުންނަ އިރު، ހަނދާއި ދުނިޔެއާ ދުރަށް ޖެހިލަނީއެވެ. ނަމަވެސް ހަނދަކީ ވެސް ލަގްރާންޖް ޕޮއިންޓެއްގައި ގޯލްޑި ލޮކްވެފައި ހުންނަ އެއްޗަކަށްވީ ހިނދު، ހަނދު ދުނިޔެއާއި ފޭވެ އެ ސޮއްސއިލި ސޮއްސައިލުން ވަކިވަރަކަށް ވުރެދުރުނުވެވެނީ ދުނިޔޭގެ ގްރެވިޓޭޝަނަލް ފޯސްގައި ހަނދުގޯލްޑިލޮކްވެފައި ހުންނާތީ، އަނެއްކާ ވެސް ހަނދު ދުނިޔެއާ ކައިރިއަށް ގެންދަނީއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބައެއް ދުވަސް ވަރު ދުނިޔެއާއި ހަނދު ކައިރީގައި ހުންނަ ދުވަސްވަރު އާދެއެވެ. އާދެ އެއީ ސުޕަރމޫން ނުވަތަ މާހަނދު އިނގޭތޯއެވެ. އަނެއްބައި ދުވަސް ވަރު ހަނދު ދުނިޔެ އާއި ދުރަށް ގޮސްގައި ހުއްޓައި ފެންނާނެއެވެ. ހަނދަކީ ދުނިޔެ ވަށައިގެން ދައުރުކުރާ އެއްޗަކަށްވީ ހިނދު، ހަނދަށް އިރު އަތުލައި ގަތުމަކީ ނުވަތަ އިރަށް ހަނދު އަތުލާއި ގަތުމަކީ ކައުނީ ސުންނަތާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. އަދި އެކަތި އަނެކައްޗަށް ކުރިއަރާ ނުދެވޭނެ ކަން އެސްޓްރޮނޮމިކަލީ ސާބިތު ކަމެކެވެ. އިރު ދައުރުކުރަމުން ދަނީ ސިކުންތަކު 230 ކިލޯމީޓަރުގެ އިސްޕީޑެއްގައި އިރުގެ އަމިއްލަ ފަލަކެއްގައެވެ. މި ގޮތަށް އިރު ދަތުރު ކުރާއިރު އިރުގެ އަމިއަލަ އަށް އެނބުރެމުން (ރެވަލުޝަން) ދަނީ މިނެޓަކު 7189.2 ކިލޯމީޓަރ ގެ ބާރުމިނުގައެވެ. އިރުގެ ފަލަކުގައި އިރަށް ބުރެއް ފުރިހަމަ ކުރެވޭނީ 240 މިލިއަން ދުނިޔޭގެ އަހަރުން ނެވެ. އެއީ ގެލެކްޕްޓިކް އިރުގެ އެއް އަހަރެވެ. މިގޮތަށް ބަލާއިރު މިލްކީވޭގެލެކްސީގައި  އިރުގެއޯބިޓްގައި މިހާރު އިރަށް ޖެހިފާއި ވަނީ އެންމެ 20 ބުރެވެ. އާދެ އިރުގެ އުމުރަކީ މިގޮތުން ބަލާއިރު އެންމެ 20 އަހަރެވެ. ނަމަވެސް ދުނިޔޭގެ އަހަރުގެ ނިސްބަތުގައި އިރުގެ އުމުރަކީ 454.603 ބިލިއަން އަހަރެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. (لَا الشَّمْسُ يَنبَغِي لَهَا أَن تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ - ހަނދު އަތުލައިގަތުމަކީ، އިރަށް އެކަށީގެންވާ ކަމެއްނޫނެވެ. އަދި ދުވާލަށްވުރެ ރޭގަނޑު ކުރިއަރައި ދާކަމަކަށްވެސް ނުމެވޭމެއެވެ. އަދި އެއިން ކޮންމެ އެއްޗެއްމެ ފަލަކެއްގައި ހިނގަހިނގައި ހުރެތެވެ.) (سورة يس :  40)

މީގެ 1400 އަހަރު ކުރީން އިރު ވެސް އަދި ކައުނުގައި ވާ ކޮންމެ އެއްޗެއް އެއެއްޗެއްގެ ފަލަކުގައި އެނބުރެމުން ދާވާހަކަ ކީރިތި ގުރުއާނުން ސާބިތުވުމުން ސަލާމަތްބުއްދީގެ މައްޗަށް ސާބިތުވަނީ ކީރިތި ގުރުއާނަނީ ކައުނާއި ކާއިނާތު ޚަލްގުކުރެއްވެވި ފަރާތުން ބާވައިލެއްވެވި ފޮތެއްކަމެވެ.

ކޭތަހިފުމުގެ އަސާސަކީ އިރެވެ. އިރުގެ ދައުރާނާއެވެ. އަދި ދުނިޔެއާއި ހަނދުގެ ވެސް ދައުރާނާ ވެސް މެއެވެ. ﷲ ސވޢ ގެ ސުންނަތުﷲއެވެ. ކައުނީ ނިޒާމެވެ. ކަލެއްގެ ވަޙުދާނިއްޔަތުކަމެވެ. ނުވަތަ އެއްކައު ވަންތަކަމެވެ. ކަލަކު ވޮޑިގެންވާ ކަމުގެ އަގުލީ ދަލީލެވެ. ކައުނީ ނިޒާމުގެ ހުރި ފުރިހަމަކަމެވެ.