ޤުރުއާނުގައި އަންގަވައިދެއްވައިފައިވާ ގިނަގުނަ ދުޢާތަކުގެ ތެރެއިން، ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހައި ދާއިރާއެއް ޝާމިލުވާ، އަދި އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުން ބައްޓަންކުރާން އެންމެ މުހިންމު އެއް ދުޢާއަކީ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ (ސޫރަތުލް ބަޤަރާ: 201) މާނައީ: "އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޯއެވެ! ދުނިޔޭގައި ހެޔޮކަން އަދި އާޚިރަތުގައި ވެސް ހެޔޮކަން އަޅަމެންނަށް ދެއްވާނދޭވެ! އަދި ނަރަކައިގެ ޢަޛާބުން އަޅަމެން ދިންނަވާދޭނވެ!"

މި ކުރު ދުޢާއަކީ ހަމައެކަނި އެދުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިރިއުޅުމުގެ ފަލްސަފާއެކެވެ. މިއީ ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގެ މެދުގައި ހަމަހަމަކަން ބަހައްޓައި، މާތް މަޤްޞަދެއްގައި އުންމީދާ އެކު ދިރިއުޅޭނެ ގޮތް އުނގަންނައިދެއްވާ މާތްﷲގެ އިރުޝާދެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ވަރަށް ގިނައިން މި ދުޢާކުރައްވައެވެ. މިއިން އެނގެނީ އިސްލާމްދީނަކީ ދުނިޔަވީ ދިރިއުޅުމާއި އާޚިރަތުގެ ހަޔާތް ވަކިކޮށްފައިވާ ދީނެއް ނޫންކަމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، މި ދެ ހަޔާތްވަނީ މާތްﷲއަށް އަޅުކަންކުރުމުގެ ތެރެއިން ފުރިހަމައަށް ގުޅި ލައިމެހިފައެވެ.

މި ދުޢާ ފެށެނީ " رَبَّنَا " (އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޯ) މި ލަފުޒުންނެވެ. މިއީ އަޅާއާއި ޚާލިޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއާ ދެމެދުގައިވާ ބަރޯސާވުމާއި، އިތުބާރާއި ލޯބީގެ ގުޅުން ރަމްޒުކޮށްދޭ ބަހެކެވެ. "ރައްބު" ނުވަތަ ބަލަހައްޓަވައި ތަރުބިއްޔަތުކުރައްވާ ފަރާތަށް މުޚާޠަބުކޮށް ދުޢާކުރުމުން، މާއްދީ އަދި ރޫޙާނީ ކޮންމެ ހެޔޮކަމަކީ ހަމައެކަނި އެކަލާނގެ ޙަޟުރަތުން އަންނަ އެއްޗެއްކަން މުއުމިނާ ގަބޫލުކުރެއެވެ. ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމަކީ ހަމައެކަނި އަމިއްލަ މަސައްކަތުން ހާސިލުކުރެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެ ކަން ބިނާވެފައިވަނީ އިލާހީ ތައުފީޤާއި ރަޙުމަތުގެ މައްޗަށެވެ.

ދުނިޔަވީ " حَسَنَةً " (ހެޔޮކަން) އަށް އެދި ދުޢާކުރާ އިރު، ޤުރުއާނުގައި އެ ބޭނުންކުރައްވައިފައިވަނީ ވަރަށް ފުޅާ މާނައެއްގައެވެ. ހެޔޮކަމަކީ ހަމައެކަނި މުއްސަނދިކަމެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ މުޖުތަމަޢު ބަލައިގަންނަ ފަދަ ކާމިޔާބީއެއް ވެސް ނޫނެވެ. ޢިލްމުވެރީން ތަފުސީރުކުރައްވާ ގޮތުގައި، ދުނިޔަވީ ހެޔޮކަމުގެ ތެރޭގައި ތެދުވެރި އީމާންކަމާއި، ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތާއި، ނަފުސާނީ ހަމަޖެހުމާއި، ޙަލާލު ރިޒުޤާއި، ފައިދާހުރި ޢިލްމާއި، ޞާލިޙު އާއިލާއަކާއި، ރީތި އަޚުލާޤު އަދި ފުދުންތެރިކަން ހިމެނެއެވެ. މީހެއްގެ އަތުގައި މުދާ ހުރެފައި މި ދެންނެވި "حَسَنَةً" ނެތިދާނެއެވެ. އަދި އާދައިގެ ދިރިއުޅުމެއް އުޅޭ މީހެއްގެ ހިތުގައި ހަމަޖެހުމާއި މަޤުޞަދެއް އޮވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ޤުރުއާނުގައި ކާމިޔާބީ މާނަކުރަނީ މާތްﷲއަށް ކިޔަމަންތެރިވުމުގެ ތެރެއިން ލިބޭ ހިތުގެ ހަމަޖެހުމުގެ ގޮތުގައެވެ.

މި ދުޢާއިން މެދުމިންކަން ވެސް އުނގަންނައިދެއެވެ. އިސްލާމްދީން ގޮވާލަނީ ދުނިޔެ ދޫކޮށްލާކަށް ނޫނެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ ޒީނަތްތެރިކަމުގެ ތެރެއަށް ޣަރަޤުވާކަށް ވެސް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ހަލާލު ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް، އާއިލާއަށް އަޅައިލައި، މުޖުތަމަޢަށް ފައިދާހުރި މީހަކަށްވެ، ޝުކުރުވެރިކަމާ އެކު ނިޢުމަތްތަކުގެ ބޭނުން ހިފުމަށް ހިތްވަރުދެއެވެ. އީމާންކަމާ އެކު ކުރާ ދުނިޔަވީ މަސައްކަތާއި، އަރާމުކުރުމާއި، އިންސާނީ ގުޅުންތަކަކީ ވެސް އަޅުކަމެވެ. ދުނިޔޭގެ " حَسَنَةً "އަކީ މާތްﷲއާ ދުރުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އެކަލާނގެއާ ކުއްތަންކޮށްދޭ ދިރިއުޅުމެވެ.

މި ދުޢާގެ ދެވަނަ ބައިގައި މުއުމިނާގެ ފިކުރު ވަގުތީ ދުނިޔެއަށް ވުރެ މައްޗަށް އުފުލައިދެއެވެ: "އަދި އާޚިރަތުގައި ހެޔޮކަން ދެއްވާނދޭވެ!" ދުނިޔޭގެ ދިރިއުޅުމަކީ ކިތަންމެ އަރާމު އެއްޗަކަށް ވިޔަސް، އެއީ ފަނާވެދަނިވި އެއްޗެކެވެ. ދާއިމީ ހަމަޖެހުން އޮތީ އާޚިރަތުގައެވެ. އާޚިރަތުގެ ހެޔޮކަމަކީ ފާފަ ފުއްސެވުމާއި، ކަށްވަޅުގެ އަރާމާއި،ޞިރާޠު މަގު ފަސޭހަކަމާ އެކު ހުރަސްކުރުމާއި، ހިސާބުބެއްލެވުމުގެ ފަސޭހަކަމާއި، ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ ނިކަމެތިކަމުން ސަލާމަތްވުމާއި، އަދި އެންމެ ފަހުން ސުވަރުގެ ވަނުމެވެ. މީގެ އިތުރަށް، އެންމެ ބޮޑު ނިޢުމަތްކަމުގައިވާ މާތްﷲގެ ރުހިވޮޑިގަތުމާއި އެކަލާނގެ ދެކެދެނެވުމުގެ ޝަރަފު ވެސް މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތް އެއްކޮށްލުމުން، މިއަދު ކުރާ ކޮންމެ ކަމަކީ މާދަމާއަށް ޓަކައި ކުރާ ކަމެއްކަން ހިތަށް ވިސްނައިދެއެވެ.

ދުޢާގެ އެންމެފަހުއެދުމަކީ "ނަރަކައިގެ ޢަޛާބުން އަޅަމެން ސަލާމަތްކުރައްވާނދޭވެ" މި ބަސްކޮޅުން ރަމްޒުކޮށްދެނީ އިންސާނާގެ ނިކަމެތިކަމެވެ. ދެދުނިޔޭގެ ހެޔޮކަމަށް އެދުމަށް ފަހު ވެސް، މުއުމިނާ ހަމައެކަނި އޭނާގެ ހެޔޮ އަމަލުތަކަށް ބަރޯސާއެއް ނުވެއެވެ. މިއީ އިންސާނާގެ ބަލިކަށިކަމާއި، މާތްﷲގެ ރަޙުމަތަށް އަބަދު ވެސް ބޭނުންޖެހިފައިވާ މިންވަރު އަންގައިދޭ ބަހެކެވެ. ކާމިޔާބީއަކީ ހަމައެކަނި ސަވާބު ލިބުމެއް ނޫންކަމާއި، ގެއްލުމާއި ހަލާކުން ސަލާމަތްވުން އެއީ ކާމިޔާބީކަން މިއިން ހަނދާންކޮށްދެއެވެ. ބިރުވެތިކަމާއި އުންމީދު އެކުލެވިގެންވާ މި ދުޢާއިން ރޫޙާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ގެނެސްދެއެވެ.

މި ދުޢާއާ އެއް ގޮތަށް ދިރިއުޅުން ބައްޓަންކުރުމަކީ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ އާދަކާދަތަކަށް ބަދަލު އަންނާނެ ކަމެކެވެ. އޭގެ ސަބަބުން މަކަރުވެރިކަމުގެ ބަދަލުގައި ތެދުވެރިކަން، އަވަސްއަރުވައިލުމުގެ ބަދަލުގައި ކެތްތެރިކަން، އަދި ޝަކުވާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ޝުކުރުވެރިވުން އިސްކުރާން ދަސްވެއެވެ. އަދި ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމަކީ މީހާގެ އަތުގައި ހުރި މުދަލެއް ނޫން ކަމާއި، އެއީ އުޅޭ ހަމަޖެހޭ ދިރިއުޅުމާއި، ކުރާ އިޚްލާޞްތެރި އަޅުކަމާއި، މީސްތަކުންނަށް ބަހައްޓާ އޯގާތެރިކަމުން މިންކުރެވޭ އެއްޗެއްކަން އުނގަންނައިދެއެވެ. ކޮންމެ ނަމާދަކަށްފަހުގައްޔާއި، ހާސްވާ ވަގުތުތަކުގައްޔާއި، ދަމުނަމާދުގެ ހިމޭން ވަގުތުތަކުގައި މި ދުޢާކުރުން އާދައަކަށް ހެދުމުން، މީހާގެ އިސްކަންދޭ ކަންތައްތަކާއި ނިންމުންތަކަށް ހެޔޮ ބަދަލު އަންނާނެއެވެ.

ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، " رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً..." އަކީ ހަމައެކަނި ދުޢާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކާމިޔާބު ދިރިއުޅުމެއްގެ މަގުޗާޓެވެ. އޭގެއިން ދަސްކޮށްދެނީ ދީނުގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުނުވެ ހަމަހަމަކަން ބެހެއްޓުމަށާއި، ދަހިވެތިކަމެއް ނެތް އުންމީދުތަކެއް ކުރާށެވެ. މި ދުޢާގެ ރޫޙާ އެއް ގޮތަށް ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް، ދުނިޔޭގައި ހެޔޮކަން ފެންނާނެއެވެ. ކަށްވަޅުގައި އަލިކަން ލިބޭނެއެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި މާތްﷲގެ ރަޙުމަތް ލިބޭނެއެވެ. ހަގީގަތުގައި މިއީ، އަމިއްލަ ނަފުސު ހަލާކުގެ ތެރެއަށް ދޫނުކޮށް، ދެދުނިޔެ ކާމިޔާބުކުރާން އެދޭ މީހުންގެ ދުޢާއެވެ. وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ ۚ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ