ﷲ ތަޢާލާއަށް އަދާކުރާން ޖެހޭ ޙައްޤުތަކާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް އަދާކުރާންޖެހޭ ޙައްޤުތަކަށް ފަހު، ދެން އަދާކުރާންޖެހޭ އެންމެ އިސް ޙައްޤަކީ މައިންބަފައިންނަށް އަދާކުރާންޖެހޭ ޙައްޤެވެ. އެއީ އިސްލާމްދީން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަދާކުރާން އަންގަވައިފައިވާ އަދަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭކަމެކެވެ.  ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަ ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ އެތައް އާޔަތްތަކެއްގައްޔާއި ކީރިތި ރަސޫލާ rގެ ސުންނަތުގައި އެ ކަމަށް ބާރުއަޅުއްވައިފައި ވެއެވެ.

ނަމަވެސް މިއަދުގެ ޒަމާނީ މުޖުތަމަޢަށް ބަލާ އިރު، މަންމައާއި ބައްޕަގެ ޙާލަތު ދަނީ ބަދަލުވަމުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފައިންގެ އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢުތަކުގައި މައިންބަފައިންގެ ފުށުން ދަރީންނަށް ލިބެމުން ދިޔަ ލޯތްބާއި ކުލުނާއި އަޅައިލުން މިއަދު ދަނީ ފަޑުވަމުންނެވެ. ދާދިވަރު މައިން ތަފާތު ސިފަސިފައިގައި މި ދައުރު އަދާކުރާން ފަށައިފާ ވާތީއެވެ.

ޞިއްޙީ އެއްވެސް ސަބަބަކާ ނުވަތަ ޢުޒުރަކާ ނުލައި އެ މީހުންގެ ދަރީންނަށް ގާތުން ކިރުނުދޭ މައިން އުޅެއެވެ. ޠަބީޢީ ކިރުގެ ބަދަލުގައި ދަރީންނަށް ދެނީ ޞިނާޢީ ކިރެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ލޫޅާފަތިކަމާއި ރީތިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ޓަކައެވެ.

މި ޒަމާނުގެ ވަރަށް ގިނަ މައިން ތުއްތު ދަރިފުޅު އުރައިލައިގެން ތަންތަނަށް ދިޔުމުގެ ބަދަލުގައި ދަނީ އެ ކުއްޖާފުޅު ގާޑިޔަކަށް ލައިގެންނެވެ. މަންމައާއި ބައްޕަ ހިނގައިފައި ދަނީ ނޯކަރު އާޔާ ލައްވައި މި ގާޑިޔާ ކޮއްޕަމުންނެވެ. އެ ކުއްޖާ ކަމަކަށް ބޭނުންވިޔަސް އެ ކަމެއް ކޮށްދޭނީ މި އާޔާއެވެ. ދަރިފުޅު ބަލާން މި ގެންނަ ބީރަށްޓެހި މީހާ އެ ކުއްޖާގެ އަތުގައި ހިފައިގެން ޕާކަށް ގޮސް އެ ކުއްޖާއާ އެކީ ކުޅެ ހަދާ އިރު، ހީވަނީ އޭނާގެ ދަރިއެއްހެންނެވެ. އޭނާއަށް ލޯތްބާއި ކުލުނާއި ރައްކައުތެރިކަން ދީހަދަނީ މި ބޭރު މީހާއެވެ. 

މަންމައާއި ބައްޕަ މުޅި ދުވަހު ބޭރުގައި މަސައްކަތުގައި އުޅޭ އިރު ކުޑަ ދަރިފުޅުގެ ކަންތައްތައް ބަލަހައްޓާނީ މި ބިދޭސީ ނޯކަރުމީހާއެވެ. އޭނާއަށް ކާންދީ ބޯންދީ ނިންދަވައި ހަދާނީ މި މީހާއެވެ. މި މީހާ މުސްލިމެއްކަމުގައިނުވާ ނަމަ، އެ ކުއްޖާއަށް ލިބޭނީ ކޮން ކަހަލަ ތަރުބިޔަތެއްތޯއެވެ؟ އެ ކުއްޖާ ބޮޑުވަމުންދާނީ ލާދީނީ ވެށްޓެއްގައި ނޫންތޯއެވެ؟ ބައެއް މީހުން މި ކުޑަ ކުއްޖާ، ކުޑަކުދީން ބަލަހައްޓާ ކޮންމެ ވެސް ވެންޏަކާ ހަވާލުކުރެއެވެ. ކުޑަ ދަރިފުޅު ބޮޑުވާނީ ދާދިވަރުމައެއްގެ އަތްމަތީގައި ލޯތްބެއް ކުލުނެއް ނެތް، ޙަޤީޤީ މަންމައާ އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނެތް މާހައުލެއްގައެވެ.

މައިވަންތަކަން ނެތް

މި ޒަމާނުގައި ޚާއްޞަކޮށް ނިޔަރުތަކުގައްޔާއި ސަހަރުތަކުގައި މައިންނަށް ވަނީ ޙަޤީޤީ މައިވަންތަކަމުގެ މާނަތައް ގެއްލިފައެވެ. އެ ކަމާ އެކަހެރިވެ ބީރަށްޓެހިވެފައެވެ. ވަޒީފާގެ ސަބަބުން ގިނަ ވަގުތުތަކެއް ގެއިން ބޭރުގައި ހޭދަކުރާންޖެހޭތީއެވެ. ނުވަތަ ކިޔެވުމަށް ޓަކައި ގައުމުން ބޭރުގައި ނުވަތަ ވަޒީފާގެ ސަބަބުން ރަށުން ބޭރުގައި ގިނަ އަހަރުތަކެއް ހޭދަކުރާން ޖެހޭތީއެވެ. ކުރީ ޒަމާނުގައި ނަމަ، މި ފަދަ މައިންގެ ދައުރު އަދާކުރާނީ މާމައިންނެވެ. އެހެނަސް މި ޒަމާނުގައި ޢާއިލާތައް މި ވަނީ ކުދި ކޮޓަރިކޮޓަރިއަށް ރޫޅިގެން ގޮސްފައެވެ. މާމައިންނަށާއި ކާފައިންނަށް ކުޑަކުދީންނާ އެކު، އުޅެވޭނެ ތަންކޮޅެއް ނެތެވެ. މާމައިންނާއި ކާފައިން ތިބުން ވެސް އޮންނަނީ ބުރައަކަށް ވެފައެވެ. މި ކަމުގެ ސަބަބުން ދަރީން ނުކުންނަނީ މަގުމައްޗަށެވެ. އެ ކުދީން ވެގެންދަނީ މީސްމީޑިއާއާއި ޚަބަރުފަތުރާ ވަސީލަތްތަކުގެ ހަރުމުދަލަކަށެވެ.

ބައެއް މައިން ބުނާ ގޮތުގައި ދަރީންނަށް ފާގަތި ހިތްފަސޭހަ ދިރިއުޅުމެއް ތަނަވަސްކޮށްދިނުމަށް ޓަކައި އެ މީހުންނަށް ރެއާއިދުވާލު މަސައްކަތްކުރާން ޖެހެއެވެ. ދަރީންނަށް ދޭން ޖެހޭ އަޅައިލުމާއި ޢިނާޔަތާއި ލޯތްބާއި ކުލުނު ނުދީ މި ގޮތަށް މަސައްކަތްކުރާ އަންހެނަކާ ކުރިމަތިވި މަސްއަލައަކީ އޭނާ ގެއަށް އައިރު ސާނަވީ މަރުޙަލާގައި ކިޔަވަމުންދާ އޭނާގެ ފިރިހެން ދަރިފުޅު ފިލައިގެން ގެއިން ނުކުމެގެން ދިޔުމެވެ. އެ ކުއްޖާއާ ފޯނަކުން ވެސް މީސްމީޑިއާގެ އޮޅިއަކުން ވެސް ބައްދަލެއް ނުވިއެވެ. ފުލުހުން އޭނާ ހޯދައިގެން ގެއަށް ގެންނާން އުޅުނީމާ ބުނީ ކީކޭތޯއެވެ؟ މަންމަ އަޅުގަނޑަށް ތަނަވަސްކޮށްދެނީ ހަމައެކަނި މުދަލެވެ. އެއީ މަންމައެއްނޫނެވެ.

ބައެއް މައިން ހިކުރާ ގޮތުގައި މައިވަންތަކަމަކީ ތަނަވަސްކަން ގެއަށް ގެނެސްދީ ކާންދީ ބޯންދީ އުނު އޮރިޔާން ނިވައިކޮށްދިނުމެވެ. ކުޑަދަރިފުޅުގެ ގައިގައި ބައްދައިލައި، އޭނާއާ ލޯބީން ތޮޅެލައި އޭނާގެ ވާހަކަތައް އަޑުއަހައި އޭނާގެ އުފަލާއި ހިތާމައިގައި ބައިވެރިވެ އޭނާއާ އެކީ ގޭގައި ނަމާދުކޮށް ފިލާވަޅު ދަސްކޮށް ހެދުމުގެ މުހިންމުކަން މަތީން މި ވަނީ ހަނދާން ނެތިފައެވެ. ދަރީންނަށް މަންމަގެ މޭމަތިން ލިބޭ ހޫނުކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުން އެހެން ގޮތަކުން ނުލިބޭނެއެވެ.

ސުމޭކު މަންމަ

މަންމަގެ ދައުރު ދާދިވަރުކޮށް އަދާކުރެވޭން ފަށައިފި ނަމަ މުޖުތަމަޢަށް ބޮޑު ކާރިސާއެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ދާރިސުންނާއި ފިލޯސަފަރުން ވިދާޅުވެއެވެ. މި ނުރައްކާތެރިކަން ފެތުރެމުންދާ ދުވެއްޔަށް ބަލާ އިރު، އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢުތަކުން ވެސް މި ކަން ދަނީ ބަލައިގަންނަމުންނެވެ.

އެއްވެސް ސަބަބަކާ ހުރެ މަންމަގެ ދައުރު ނެތިގެން ދިޔުމަކީ އޭގެ ނައްސިކަން އަގުނުކުރެވޭނެ ފަދަ ނުރައްކާތެރި ކަމެކެވެ. އެއީ އެއްވެސް ވަސީލަތަކުން ބަދީލެއް ހޯދޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

މައިވަންތަކަމަކީ ﷲގެ ޙަޟުރަތުގައި އަންހެނާ ޖަވާބުދާރީވާން ޖެހޭނެ އަމާނަތެކެވެ. އެއީ ދާދިވަރުކޮށް އަދާކުރެވޭނެ މުހިންމަތެއްނޫނެވެ. ސުމޭކުމައިވަންތަކަމުން ކުޑަކުއްޖާގެ މާނަވީ އެއްވެސް މުހުތާދެއް ފުއްދައެއްނުދެވޭނެއެވެ. ސިނާރު މޮނިޓަރުތަކުގެ ތެރެއިން ހޭލުންތެރި ތަވާޒުނު ލިބިގެންވާ އާރުލާ ޖީލެއް ދަސްވެންޏެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އެހެނަސް ނަތީޖާއަކަށް  ވާނީ ސުމޭކު ދަރީންތަކެއް އުފެދުމެވެ. އެ ކުދީންގެ ފުށުން ތިބާއަށް ލިބޭންޖެހޭ ބަސްއެހުމާއި ކިޔަމަންތެރިކަން ނުލިބުމެވެ.

މާތްﷲ ދަރީންނަށް މި އަންގަވަނީ (أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ - ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށާއި، ތިބާގެ މައިންބަފައިންނަށް شكرކުރާށެވެ!)) ސުމޭކު ދަރީންގެ ކިބައިން ތިބާއަށް ލިބޭނީ ކޮން ޝުކުރެއްހެއްޔެވެ؟

ﷲ ތަޢާލާގެ އެހެން ބަސްފުޅެއްގައި ވެއެވެ. (وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيماً ، وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيراً - އެކަލާނގެއަށް މެނުވީ، ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުޅައުމަށާއި، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވައި އެންގެވިއެވެ. އެ ދެމީހުން ކުރެ އެކަކު، ނުވަތަ އެ ދެ މީހުން ތިބާގެ ގާތުގައި ތިބެ، މުސްކުޅިކަމާ ހަމަޔަށް ފޯރައްޖެ ނަމަ، އެ ދެ މީހުންނަށް أُف ވެސް ނުބުނާށެވެ! (އެބަހީ: ނުރުހުމުގެ ކިތަންމެ ކުޑަ ބަހެއް ވިޔަސް ނުބުނާށެވެ!) އަދި އެ ދެ މީހުންނަށް، އަޑުލައި ނުހަދާށެވެ! އަދި މާތް ބަހަކުން އެ ދެ މީހުންނަށް ބަސްބުނާށެވެ! އަދި އޯގާވެރިވުމުގެ ގޮތުން، ނިކަމެތިކަމުގެ ފިޔަ، ތިބާ އެ ދެ މީހުންނަށް ޓަކައި ތިރިކޮށްލާށެވެ! އަދި ބުނާށެވެ! އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޯއެވެ! ކުޑަކުއްޖަކު ކަމުގައި މި އަޅާ ވީ ދުވަހު، އެ ދެ މީހުން މިއަޅާ ބަލައި ބޮޑުކުރި ފަދައިން، އެ ދެ މީހުންނަށް رحمةލައްވައިފާނދޭވެ!)) މި ބަސްފުޅާ އެއް ގޮތަށް އެ ދަރި ތިބާއަށް ކިޔަމަންގަންނާނެހެއްޔެވެ؟ އަދި އެ ދަރި ތިބާއަށް ހެޔޮދުޢާކޮށްދޭނެހެއްޔެވެ؟ 

ބައެއް ލަފުޒުގެ މާނަ:

ނިއަރު      ނ.    ކުދިރަށް.

މީސްމީޑިއާ   ނ.    ގިނަ ބަޔެއްގެ މެދުގައި މައުލޫމާތާއި ޚިޔާލު ބަދަލުކޮށް، ގުޅުންތައް އުފައްދައި ދަމަހައްޓާން ބޭނުންކުރާ އިންޓަނެޓުގެ ވަސީލަތްތައް. Social Media

އޮޅި       ނ.    (1) ބައަކު މީހުން. (2) ގަވައިދެއްގެ މައްޗަށް އެކުލެވިގެންވާ ބަޔަކު މީހުން.

ދާރިސުން    ނ.    މަތީ ތައުލީމުދޭ މަރުކަޒެއްގައި ކިޔަވައިދޭ މީހާ. lecturer  (2) ދިރާސާކުރާ މީހާ. researcher

ދާދިވަރު     ނއ.   (1) މާއްދީ ހަގީގަތެއް ނެތި ސުމޭކު ވަސީލަތުން ހަގީގަތެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކާ virtual. (2) ހަގީގަތާ ވަރަށް ގާތް.

ތަވާޒުނު     ނ.    (1) ވަކި ކޮޅަކަށް ނުވަތަ ވަކި އަތަކަށް ބުރަނުވެ ހަމައަށް ހުންނަ ހުރުން ނުވަތަ އޮންނަ އޮތުން. balance

ސަހަރު     ނ.    (1) ހިކިފަސް ބޮޑެތި ބިން. (2) ޖަޒީރާ އަކަށް ނުވާ ބިން. (3) ރަށް.

ސުމޭކު      ނ.    (1) ކަށްޓެއް ނުވަތަ ތީރަކުން މިންވަރު ދައްކައިދިނުމުގެ ބަދަލުގައި ހިސާބު އަދަދުން މިންވަރު އަންގައިދޭ. (2) ހިސާބު ޢަދަދު ބޭނުންކޮށްގެން މަޢުލޫމާތު ރައްކާކޮށް ބޭނުންކުރާ.

ޖީލު       ނ.    (1) އެއް ދުވަސްވަރެއްގައި ދުނިޔެއަށް އަންނަ މީހުން، ނުވަތަ އެއް އުމުރުފުރައެއްގެ މީހުން. (2) ވިހި އަހަރާއި ތިރީސް އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތެއް. (3) މެޝިނާއި އާލާތްތައް ފަދަ އުފެއްދުންތައް ތަރައްގީކުރަމުން އަންނަ މަރުހަލާތަކުގައި އެއް ފެންވަރެއްގައި ވުޖޫދުކޮށްފައިވާ އުފެއްދުންތައް.