ad_banner
ޝައިޠާނީ ކަނީސާ (25)

އަޙުމަދު ފަޔާޒު ޙަސަން

4 ނޮވެންބަރު 2026

(2026 އޮކްޓޫބަރު 11ގައި ޝާއިޢުކުރެވުނު އަދަދާ ގުޅޭ)

މި ޙަމަލާ ދެވުނު ދުވަހުގެ ފަހު ދުވަހު، އެ މީހުން ސޫރިޔާގެ އަތުން އަތުލައިފައިވާ ގޯލާންގެ އުސްބިންތައް، 09 ޖޫންގައި އިސްރާއީލުން ޣައިރުޤާނޫނީ ގޮތުގައި ހިފިއެވެ. އިސްރާއީލަށް ބޭނުންވާ މީރުފެނުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ލިބެނީ މި އުސް ބިންތަކުންނެވެ.

"ޑި ރޮތުސްޗައިލްޑު ފުރެސް" ކުންފުނީގެ ނަން "ބޭންކުއީ ރޮތުސްޗައިލްޑު" އަށް ބަދަލު ކުރެވުނެވެ.

1968ގައި މޯރިސް ޑި ރޮތުސްޗައިލްޑުގެ އަންހެނުން ނޮމީ ހަލްފެން މި އަހަރު މަރުވިއެވެ.

1970ގައި ސެނެޓަރ ހެންރީ ސްކޫޕު ޖެކުޝަން (Henry Scoop Jackson)ގެ ވަޒީފާގައި އޭނާ އުޅެނިކޮށް، ސިއްރުކުރެވިފައިވާ މަޢުލޫމާތު އިސްރާއީލަށް ފޯރުވުމުގެ ކުށުގައި އަސްކެނާޒީ ޔަހޫދީއެއް ކަމުގައިވާ ރިޗާރޑު ޕާރލޭ (Richard Perle) އެފު.ބީ.އައި.އިން ހިފިއެވެ. ނަމަވެސް އެ ކަމާ މެދު އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އެއްވެސް އިދާރާއަކުންނާޅައެވެ.

އޭނާގެ އޮފީހުގެ ޕޮލިސީ ޔުނިޓުގެ އިސް މީހާގެ މަޤާމަށް ބޮޑު ވަޒީރު އެޑުވަރޑު ހީތު (Edward Heath)، ލޯރޑު ވިކުޓަރ ރޮތުސްޗައިލްޑު އައްޔަންކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ އެ މަޤާމުގައި ހުއްޓައިމެ އިނގިރޭސިވިލާތުން ޔޫރަޕިއަން ކޮމިއުނިޓީއާ ގުޅުނެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ސަރުކާރު އުފެއްދުމަށް ޓަކައި  އެޅުނު ވަރަށް ބޮޑު ފިޔަވަޅެކެވެ.

1971ގައި "ނޮން ޑެއަރ ކޯލް އިޓު ކޮންސްޕިރެސީ" (އެއީ ނުބައި ރޭވުމެއްކަމަށް ބުނާކަށް އެކަކަށް ވެސް ނުކެރޭނެ) މި ފޮތުގައި ގެރީ އެލެން (Gary Allen)އާއި ލެރީ އެބްރަހަމް (Larry Abraham) ބުނެފައިވެއެވެ.

"އިސްތިރާކިއްޔަތުގެ ޙަޤީޤަތުގައި ތިބާއަށް ފެންނާނީ ވަރަށް ކުޑަ ޖަމާއަތެއް ވެރިކަމުގެ އެންމެ މަތީ ފަށަލައިގައި ތިބޭތަނެވެ. މިބައިމީހުންގެ އަދަދު ޢާންމު ގޮތެއްގައި މުޅި އާބާދީގެ ތިނެއް އިންސައްތައަށް ވުރެ އިތުރެއް ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ޤައުމުގެ މުޅި މުއްސަނދިކަމާއި، ހުރިހައި އުފެއްދުންތެރިކަމާއި، އަދި އާބާދީގެ އަނެއް ސަތާނަވައި އިންސައްތައިގެ މުޅި ޙަޔާތްވެސް ކޮންޓުރޯލްކުރާނީ މިބުނި ކުޑަ ޖަމާއަތުގެ މީހުންނެވެ.''

"ކޮމިއުނިޒަމް، ނުވަތަ އެއަށް ވުރެ ބަރާބަރަށް ބުނާ ނަމަ، އިސްތިރާކިއްޔަތު (ސޯޝަލިޒަމް) އަކީ ނިކަމެތި ޙާލުގައި ޖެހިފައިވާ މީސްތަކުންގެ ޙަރަކާތެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އިގުތިސާދީ ބޭފުޅުންގެ ޙަރަކާތެކެވެ. މިހެންކަމުން، ތަނުގެ އެތެރޭގައި ތިބެގެން ނުބައި ރޭވުންތައް ރާވާ މީހުންގެ ރޭވުމަކީ އެމެރިކާ އިސްތިރާކީ ތަނަކަށް ހެދުމެވެ. ކޮމިއުނިސްޓު ތަނަކަށް ހެދުމެއްނޫނެވެ."

އިންތިޒާމްކުރެވިފައިވާ އިޖުރާމީ ޙަރަކާތުގެ (އޯރގަނައިޒްޑު ކުރައިމްގެ) ދުނިޔޭގެ ޔަހޫދީންގެ އިސް ސަރުދާރެއްކަމުގައިވާ މެޔަރ ލަންސްކީ (Meyer Lansky)ގެ ޙަޔާތާ ބެހޭ ގޮތުން ލިޔުންތެރިޔާ ހޭންކު މެސިކު (Hank Messick)، "ލެންސްކީ" މި ނަމުގައި މިއަހަރު ފޮތެއް ޝާއިޢު ކުރިއެވެ. ފޮތުގެ ދެވަނަ ސުރުޚީގެ ގޮތުގައި ފޮތުގެ ބޭރު ގަނޑުގައި ފުރަތަމަ ޗާޕު ކުރެވިފައިވަނީ ތިރީގައިވާ ސުރުޚީއެވެ.

"އެމެރިކާގައި ހިންގާ އިންތިޒާމް ކުރެވިފައިވާ އިޖުރާމީ ވިއުގަތައް ކޮންޓުރޯލްކުރަނީ ޔަހޫދީންނެވެ."

ކެލިފޯރނިއާގެ ސެނެޓަރ ޖެކު ބީ. ޓެނީ (Jack B. Tenney) ދީފައިވާ ތަގުރީރެއްގައި ބުނެފައިވާ ވާހަކައެއް، 06 ޑިސެމްބަރުގެ ކޮންގްރެޝަނަލް ރެކޯރޑުގައި ކޮންގްރެސްމަން ޖޯން އާރ. ރެރިކު (John R. Rarrick) ނަކަލުކޮށްފައިވެއެވެ. މި ތަގުރީރުގައި އޭ.ޑީ.އެލް. (އެންޓައި ޑިފަމޭޝަން ލީގު)އާ ބެހޭގޮތުން ސެނެޓަރ ޓެނީ ތިރީގައިވާ ގޮތަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

"އެ މީހުންގެ ސިއްރު ޖާސޫސުން އެމެރިކާގެ ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ޖާސޫސްކުރެއެވެ. އެ ބަޔަކާ އެ މީހުން ޚިލާފުވާ މީހުންނާ މެދު އެ މީހުން ވަނީ ވަރަށް ދާއިރާ ފުޅާ ގޮތެއްގައި ފައިލްތަކާއި ރިޕޯޓުތައް އެކުލަވައިލައިފައެވެ. މުވާޞަލާތުގެ މީޑިއާ ކޮންޓުރޯލްކުރުމަށް އެ މީހުންނަށް ލިބިފައިވާ ގިނަގުނަ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކޮށްގެން، މީސްމީހުންގެ އަބުރުތައް ހަލާކުކޮށްލުމާއި، އެ މީހުންގެ ބަހުސްތަކަށް ދެވޭ ރައްދުތައް ހިމޭންކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން އެ މީހުންނަށް ވަނީ ލިބިފައެވެ."

1972 ގައި އެމެރިކާގެ އެތައް މިލިއަން މީހުންނަކަށް ކަށިވިދުރީގެ ވެކުސިން ދިނުމުގެ ވަރަށް ބޮޑު ޕުރޮގްރާމެއް ހިންގާން ދުނިޔޭގެ ޞިއްޙަތު ޖަމްޢިއްޔާ (ޑަބްލިޔު.އެޗް.އޯ.)އިން ކުރިމަތިލިއެވެ. މި ކަށިވިދުރި ވެކުސިނަށް ވަނީ، އެޗް.އައި.ވީ./އެއިޑުސް ގެ ވައިރަސް ލެވިފައެވެ. ބޭނުމަކީ ވަރަށް ބާރުމިނެއްގައި އިތުރުވަމުން އަންނަ ފަޤީރު ކަޅު މީހުންގެ އާބާދީގެ ތެރޭގައި ހިންގާ އާބާދީ މަދުކުރުމުގެ ޕުރޮގްރާމް ކަޅު މީހުންގެ މެދުގައި ހިންގުމެވެ. އާބާދީ މަދުކުރުމުގެ ޕުރޮގްރާމަކީ ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ފަހަތުގައި ތިބެގެން ހިންގާ ޕުރޮގްރާމެކެވެ.

އެ މީހުންގެ އަތުން އިސްރާއީލުން ވަގަށްނަގައިފައިވާ ބިންތައްކަމުގައިވާ ގޯލާންގެ އުސްބިންތަކާއި، ޣައްޒާއާއި، ހުޅަނގު އައްސޭރި ޔަހޫދީންގެ އަތުން އަތުލުމަށް ޓަކައި މިޞްރާއި، އުރުދުނާއި، ސޫރިޔާއާއި، ޢިރާޤުން ގުޅިގެން އިސްރާއީލަށް ޙަމަލާދީ، އިސްރާއީލުގެ ލަޝްކަރުތައް ފަހަތަށް ޖެހުމަށް މަޖުބޫރުކުރިއެވެ. ފަހުން އެމެރިކާގެ އެހީގައި ޔަހޫދީން އަރަބީން ބަލިކުރިއެވެ.

އެމެރިކާގައިވާ ޔަހޫދީންގެ ބާރާ މެދު ސީ.ބީ.އެސް. ޓެލެވިޒަންގައި އޮތް ޝޯވުއެއްގައި، އާރކެންސޯ ސްޓޭޓުގެ ޑިމޮކުރެޓިކު ޕާޓީގެ ސެނެޓަރ ޖޭ. ވިލިއަމް ފުލްބްރައިޓު (J. William Fulbright)، ބުންޏެވެ.

"އެމެރިކާގެ ސެނެޓަކީ އިސްރާއީލުގެ ދަށުގައިވާ މުއައްސަސާއެކެވެ. ސެނެޓު ކޮންޓުރޯލްކުރަނީ އިސްރާއީލުންނެވެ. މި ކަން ވަނީ އެތައްއެތައް ފަހަރެއްގެ މަތީން ސާބިތުވެފައެވެ. އަދި މިކަމުގެ ސަބަބުން އެމެރިކާގެ ސަރުކާރަށްވަނީ އުނދަގޫވެފައެވެ."

އެމެރިކާގެ ނައިބު ރައީސް ސްޕައިރޯ އެގްނިޔު (Sprio Agnew) އޮކުޓޫބަރ 10ގައި އިސްތިޢުފާދެއްވިއެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި އޭނާ އިސްތިޢުފާދެއްވީ ޔަހޫދީންގެ ދުއްތުރާ ބޮޑުވެގެންކަން އޭނާ ދެއްވި ތަޤުރީރަކުން އެނގުނެވެ.

"މި ޤައުމުގެ އިމްޕެކުޓު މީޑިއާ އެ ބަޔެއްގެ މިލްކުގެ ދަށުގައިވާ، އަދި އެ މީޑިއާ ހިންގާ މީހުންކަމުގައިވަނީ ޔަހޫދީންނެވެ.

މީޑިއާގެ ގޮތުގައި އަހުރެން މި އިޝާރާތްކުރަނީ ޚަބަރު ހޯދައި ފަތުރާ މައިގަނޑު ކުންފުނިތަކާއި، އެކިއެކި މައްސަލަތަކާ މެދު ރައްޔިތުންގެ ޚިޔާލު ހުރިގޮތް ބަލާ ކުންފުނިތަކާއި، 'ޓައިމް'އާއި ނިޔުސްވީކު މަޖައްލާއާއި، ނިޔުޔޯރކު ޓައިމްސް، ވޮޝިންޓަން ޕޯސްޓު، އަދި އިންޓަރނޭޝަނަލް ހެރަލްޑު ޓުރިބިއުން ފަދަ ދުވަހުނޫސްތަކަށެވެ. މިސާލަކަށް ދަންނަވާނަމަ، ސީ.ބީ.އެސް. ގެ މރ. (ވިލިއަމް) ޕެލީ (Paley)އަކީ ޔަހޫދީއެކެވެ. އެން.ބީ.ސީ. ހިންގާ މރ. ޖޫލިއަން ގުޑުމަން (Julian Goodman)އަކީ ޔަހޫދީއެކެވެ. ހަމައެހެންމެ، އޭ.ބީ.ސީ.ގައި ލިއޮނާޑު ގޯލްޑެންސަން (Leonard Goldenson) ކިޔާ ޔަހޫދީއަކު ވެސް އުޅެއެވެ. ވޮޝިންޓަން ޕޯސްޓުގެ ވެރިއަކީ މިސިޒް ކެތަރީން ގްރެހަމް (Katharine Graham)އެވެ. އަދި ނިޔުޔޯރކު ޓައިމްސްގެ ވެރިއަކީ މރ. ސުލްޒްބާރގަރ (Sulzberger)އެވެ. މި ހުރިހައި އެންމެންނަކީވެސް ޔަހޫދީންނެވެ!''

ރޮތުސްޗައިލްޑު ޢާއިލާއިން ކޮންޓުރޯލްކުރާ އައި.ބީ.އެމް. ކުންފުނީގެ މުއައްޒަފެއްކަމުގައިވާ ޖޯރޖު ޖޭ. ލައުރަރ (George J. Laurer)، "ޔުނިވާރސަލް ޕުރޮޑަކުޓު ކޯޑު"ގެ ބާރކޯޑު މި އަހަރު އީޖާދުކުރިއެވެ. އާޚިރުގައި މުޅި ދުނިޔޭގައި ވިޔަފާރީގެ ގޮތުން ބަދަލުކުރެވޭ ގާތްގަނޑަކަށް ހަމަ ކޮންމެ މުދަލެއްގައި ވެސް މި ބާރކޯޑު ތަތްކުރެވޭނެއެވެ. އަދި އެއިން ކޮންމެ ބާރކޯޑެއްގައި ވެސް 666 މި ނަންބަރު ހިމެނިފައިވެއެވެ. ބައިބަލުގެ "ބުކު އޮފު ރެވެލޭޝަން"ގެ 13 ވަނަ ބާބުގެ 17، އަދި 18 ވަނަ ފޮޅުވަތުގައި މި އަދަދާ މެދު ތިރީގައިވާ ގޮތަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

"އަދި އެ ދާއްބައިގެ ނިޝާން، ނުވަތަ އެ ދާއްބައިގެ ނަން، ނުވަތަ އެ ދާއްބައިގެ ނަންބަރު ޖަހައިފައިވާ މީހެއް ފިޔަވައި އެއްވެސް އެއްޗެއް ގަނެ ވިއްކައިގެންނުވާނެއެވެ. މިއީ ޙިކުމަތެވެ. ކަންކަމުގެ ފަހުމްވުން ލިބިފައިވާ މީހާ އެ ދާއްބައިގެ އަދަދު ގުނާހުށިކަމެވެ. ފަހެ، އެއީ އިންސާނެއްގެ އަދަދެވެ. ފަހެ އެ ދާއްބައިގެ އަދަދަކީ ހަ ސަތޭކަ، ތިން ވިހި، އަދި ހައެކެވެ."

1974ގައި ވޯޓަރގޭޓު ފަޟީޙަތުގެ ސަބަބުން 08 އޮގަސްޓުގައި ރައީސް ނިކުސަން މަޤާމުން އިސްތިޢުފާދެއްވިއެވެ. މި މައްސަލައިގެ ތުހުމަތަކީ، ރައީސް ނިކުސަން ދެވަނަ ދައުރަކަށް އިންތިޚާބުވުމަށް ހިންގި ކެމްޕޭނަށް މަސްއޫލުވާ ފަރާތްތަކަކުން މީގެ ދެ އަހަރުކުރީން "ޑިމޮކުރެޓިކު ނޭޝަނަލް ކޮމިޓީ"ގެ އޮފީސް ފަޅައިލައިގެން އެ ތަނަށް ވަދެފައިވާކަމެވެ.

ނަމަވެސް، ޙަޤީޤަތުގައި އެ އަހަރުގެ ކުރީ އަހަރު (1971)، އެމެރިކާގެ "އިންލެންޑު ރެވެނިޔު ސާރވިސް" (އައި.އާރ.އެސް.)ގެ އޭޖެންޓުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ގިނަ ޔަހޫދީންގެ ޙަރަކާތްތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް ސަރުކާރުގެ މަސްއޫލުވެރީންނަށް ރައީސް ނިކުސަން އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ރައީސް ނިކުސަން މި ގޮތަށް އަމުރުކުރެއްވީ، އައި.އާރ.އެސް.ގެ އޭޖެންޓުންތަކެއް، އެ މީހުން ދައްކާންޖެހޭ ޓެކުސް ބަރާބަރަށް ނުދައްކާ ފައިސާވެރި ޔަހޫދީންތަކެއް ޙިމާޔަތް ކޮށްދޭކަމަށް ރައީސް ނިކުސަންގެ ކިބައިގައި ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ހުރުމެވެ. ޔަހޫދީންގެ ބޮޑެތި ފައިސާވެރީންގެ ކަންތައްތަކާ މެދު ތަޙުޤީޤެއް ހަމަ ފެށުމުގެ ފުރުޞަތު ފެންމަތިވާ އިރަށް، އެމެރިކާގެ މުޅި ތާރީޚުގައި ވެސް އެމެރިކާގެ ރައީސަކު މަޤާމުން އިސްތިޢުފާ ދެއްވާންޖެހޭ ފަދަ ފަޟީޙަތެއް ފައިދާވުމަކީ ފަހެ ޙައިރާންވާންޖެހޭ ފަދަ ކަމެއް ނޫންހެއްޔެވެ؟

ހެންރީ ކިސިންޖަރުގެ ވެރިކަމުގައި، އެމެރިކާގެ ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ ކައުންސިލުން ދުނިޔޭގެ އާބާދީ މައްޗަށް ދިޔުމުގެ ސަބަބުން އެމެރިކާގެ ސަލާމަތީ އަދި ޚާރިޖީ މަޞްލަޙަތުތަކަށް ކޮށްފާނެ އަސަރުގެ ނަމުގައި 200 ޞަފުޙާގެ ސިއްރު ދިރާސާއެއް 10 ޑިސެންބަރުގައި އެކުލަވައިލިއެވެ. އެހެންކަމާ އެކު، ވިހެއުން މަދުކޮށްގެންނާއި، ހަނގުރާމައާއި، ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ވަސީލަތް ބޭނުންކޮށްގެން ތަރައްޤީވަމުންދާ ޤައުމުތަކުގެ އާބާދީ ދަށްކުރުމުގެ ސިއްރު މަޝްރޫޢެއް މި ދިރާސާގައި އޮތެވެ.

1975ގައި ޒަޔަނިޒަމަކީ ނަސްލީ އިމްތިޔާޒުގެ ބާވަތެއްކަމަށް ބަޔާންކޮށް ޒަޔޮނިޒަމް ކުށްވެރިކޮށް އ.ދ.ގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ޤަރާރު ނަންބަރު 3379 އދ.އިން ފާސްކުރިއެވެ. (ނުނިމޭ)

ކޮމެންޓު