2026 ޖުލައި 18ގައި ޝާއިޢުކުރެވުނު އަދަދާ ގުޅޭ)

މިއަހަރު އެޑުމަންޑު ޑި ރޮތުސްޗައިލްޑު މަރުވިއެވެ.

1935 ގައި "ޑޮކިއުމެންޓުސް އިލަސްޓުރޭޓިވު އޮފު ދަ ހިސްޓުރީ އޮފު ދަ ސްލޭވު ޓުރޭޑު ޓު އެމެރިކާ" (އެމެރިކާއަށް ކުރެވުނު އަޅުންގެ ވިޔަފާރީގެ ތާރީޚް ސަރަޙަކޮށްދޭ ލިޔުންތައް) މިނަމުގައި އެލިޒަބެތު ޑޮނަން (Elizabeth Donnan) 1930 އާއި 1935 އާ ދެމެދު ފޮތްބައެއް ނެރުނެވެ. މި ލިޔުންތަކުން ސާފުކޮށް އެނގޭ ގޮތުގައި އެމެރިކާއަށް އެފުރިކާގެ އަޅުން ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރި އެއްކޮށްހެން ކޮންޓުރޯލްކުރީ ޔަހޫދީންނެވެ. އަދި އެމެރިކާއަށް އަޅުން އުފުލުމަށް ބޭނުންކުރެވުނު އާގުބޯޓުފަހަރުގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން 15 ބޯޓު ގެ މިލްކުވެރިކަން ވަނީ ޔަހޫދީންގެ އަތުގައިކަން އެނގެއެވެ.

ނޮވެމްބަރ 06 ގައި މާއޯ ޓުސޭ ޓޫންގް (Mao Tse Tung) މިފަދައިން ބުންޏެވެ.

"ހުރިހައި ސިޔާސީ ބާރެއްވެސް އަންނަނީ ބަޑީގެ ހޮޅިންނެވެ. ހުރިހައި ބަޑިއެއްވެސް ހުންނަންވާނީ ކޮމިއުނިސްޓު ޕާރޓީގެ މީހުންގެ އަތުގައެވެ. އޭރުން ޕާރޓީ ކޮންޓުރޯލް ކުރުމަކަށް އެއްވެސް އިރަކު އެއްވެސް ބަޑިއެއް ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ."

އޭގެފަހުން، 1948 އިން 1952 އަށް، ސަރުކާރާ އިދިކޮޅު ޚިޔާލުގެ 20 މިލިއަން ސިޔާސީ މީހުން އެއްކޮށްފައި އެމީހުން ޗައިނާގައި ނައްތައިލެވުނެވެ.

"ރޭސް، ނޭޝަން އޯރ ރެލިޖަން: ތުރީ ކުއިސްޗަންސް ދަ ޖޫޒް މަސްޓު އާންސްވަރ" (ނަސްލު، ޤައުމު، ނުވަތަ ދީން: ޔަހޫދީން ޖަވާބުދޭންޖެހޭ ތިން ސުވާލު) މި ފޮތުގައި ޑރ. ސޮލޮމަން ފުރީހޮފު (Solomon Freehof)، ޔަހޫދީންނާ މެދު ބުންޏެވެ.

"އަހަރެމެން ބޭނުންވަނީ ކަށަވަރުންވެސް ވަޠަނިއްޔަތު މަދުވާނެ ދުނިޔެއެކެވެ."

1936 ގައި ޖަރުމަނުވިލާތުގައި ޔަހޫދީންނާ އިދިކޮޅު ޙަރަކާތްތައް އިތުރުވުމާ ބެހޭގޮތުން، އޭރުގެ ވަރލްޑު ޒަޔަނިސްޓު އޯރގަނައިޒޭޝަން ގެ ސެކުރެޓަރީ ސެމިއުލް ލޭންޑުމޭން (Samuel Landman)، އޭނާ 1936 ގައި ލިޔުނު "ގްރޭޓު ބްރިޓުން، ދަ ޖޫޒް، އެންޑު ޕެލަސްޓައިން" (އިނގިރޭސިވިލާތާއި، ޔަހޫދީންނާއި، އަދި ފަލަސްޠީނު) މިފޮތުގައި، ދުނިޔޭގެ އެއްވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ތެރެއަށް އެމެރިކާ ވަންނަންޖެހުނު ގޮތާމެދު ބުންޏެވެ.

"އިއްތިޙާދީންގެ ފަޅިން އެމެރިކާ ހަނގުރާއަށް ވަން ސަބަބަކީ ޔަހޫދީންގެ އެހީތެރިކަން ކަމީ ޖަރުމަނު މީހުންގެ، ޚާއްޞަ ގޮތެއްގައި ނާޒީންގެ ހިތްތަކުގައި ރުޅިވެރިކަން އުފައްދާފައިވާ ކަމެކެވެ."

އެމެރިކާގެ ކޮންގްރެސްގެ ބޭންކިންގ އާއި ކަރަންސީއާ ބެހޭ ކޮމެޓީގެ ޗެއާރމަންކަން 1920 އިން 1931 އަށް ކުރި، ރިޕަބްލިކަން ޕާރޓީގެ ކޮންގްރެސް މެންބަރު ލޫއީ ޓީ. މެކުފެޑެން އޮކުޓޫބަރ 03ގައި ޒަހަރުދީގެން މަރައިލެވުނެވެ. މެކުފެޑެން އަކީ ފެޑެރަލް ރިޒާރވު އަށާއި، އެ ބޭންކުގެ ފަހަތުގައިވާ ޔަހޫދީންގެ އިޖުރާމީ ޖަމާއަތަށް އެންމެ ގަދައަށް ފާޑުކީ އެކެކެވެ.

1937 ގައި އޭނާ ލިޔުނު "ސްޓާލިން، ޓުރޮސްކީ، އޯރ ލެނިން" (ސްޓާލިން، ޓުރޮސްކީ، ނުވަތަ ލެނިން) މި ފޮތުގައި ޖޯރޖު މާރލެން (George Marlen) ބުނެފައިވެއެވެ.

"ކޮމިއުނިސްޓުންގެ "އިންޓަރނޭޝަނަލިޒަމް" ގެ ފަލްސަފާއާ އެއްކޮޅަށް ތާރީޚުގެ ރާޅު ނުއެނބުރިއްޖެނަމަ، ޔަހޫދީ ނަސްލުގެ ދުވަސްދިޔައީއެވެ."

އެހެން ލިޔުންތެރިއެއް، އަދި އިނގިރޭސި ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާ ވިލިއަމް ޖޮއިސް (Willaim Joyce)، ޔަހޫދީންނަށް އިނގިރޭސިން އަޅުވެތިވެފައިވާލެއް ބޮޑުކަމުން، އެކަމާ ފޫހިވެގެން ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ ފެށުމުގެ ކުރިން އިނގިރޭސިވިލާތް ދޫކޮށް ޖަރުމަނުވިލާތަށް ހިޖުރަކުރިއެވެ. އޭނާ ޖަރުމަނުވިލާތުގައި ހުރެގެން، އެމީހުންގެ މެދުގައިވާ ދުޝްމިނާ މެދު އިނގިރޭސި ރައްޔިތުން ހޭލުންތެރިކުރުމަށް ރޭޑިއޯ ޕުރޮގްރާމެއް ހިންގިއެވެ.

ނަންހުރި މުއައްރިޚް ހިލެއިރީ ބެލޮކު، "ޖީ.ކޭ.'ޒް ވީކުލީ" (G. K.’s Weekly) ހަފުތާނޫހުގައި ފެބްރުއަރީ 04 ގައި ތިރީގައިވާ ބަޔާން ދީފައިވެއެވެ.

"މުޅި ދުނިޔެ ތެރޭގައިވެސް ކޮމިއުނިޒަމް ގެ ދޮގު ޚަބަރުތައް ފެތުރުންވަނީ، އެކަން އިންތިޒާމް ކުރުމާއި އަދި ހިންގުމުގައިވެސް ޔަހޫދީންގެ އޭޖެންޓުންގެ އަތްމަތީގައެވެ. ރަޝިއާގައި ހިނގާ ބޯލްޝެވިކު ޙަރަކާތަކީ ޔަހޫދީންގެ ކަމެއްކަމަށް ނުދަންނަ މީހުންނަށް، އަހުރެންނަށް ހަމައެކަނި ބުނެވޭނީ އެމީހަކީ އަހަރެމެންގެ ވަރަށް ނުބައި، އަދި ހިފެހެއްޓިފައިވާ ނޫސްވެރިކަމުގެ ދަޅަތަކަށް ހެއްލިފައިވާ މީހެއްކަމުގައެވެ."

ޔަހޫދީއެއް ކަމުގައިވާ ޕުރޮފެސަރ އޭ. ކުލިޝަރ (A. Kulisher) ބުނިގޮތުގައި، ޖަރުމަނުވިލާތުގެ ހުރިހައި ރައްޔިތުންނާ މެދު ޤަތުލުޢާންމެއް ހިންގުމަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައިވާ އެންމެހާ ޔަހޫދީންގެ އެންމެ އިސް ކަންތައް ކަމުގައެވެ.

އޭޕުރިލް 28 ގައި "ޑެއިލީ އެކުސްޕުރެސް" ނޫހުގައި ޝާއިޢު ކުރެވުނު މަޒުމޫނެއްގައި ހަތާވީސް އަހަރުގެ ލޯރޑު ވިކުޓަރ ރޮތުސްޗައިލްޑު ބުނެފައިވާ ބަހަކުން، ކުރިއަށް ހިނގާނެ ކަންތައްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު އޭނާގެ ކިބައިގައި ހުރި މިންވަރު އެނގިގެންދިޔައެވެ. އޭނާ ދިރިއުޅުނު، އޭނާ ކުއްޔަށްހިފާފައިވާ ޕިކާޑިލީ ގޭގެ ކުލީގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން ދިރިއުޅެން ޤަޞްދުކުރަނީ ކޮން ތަނެއްގައިތޯ ރިޕޯރޓަރ ޑަބްލިޔު. ހިކީ (W. Hickey) އޭނާއާ ސުވާލުކުރުމުން އޭނާ ޖަވާބުދިނީ ތިރީގައިވާ ގޮތަށެވެ.

"ހީވާ ގޮތުން އެއްވެސް ތަނެއްގައެއް ނޫނެވެ. އަހަންނަކަށް މިހާރު ބުނާކަށް ނޭނގެއެވެ. ޔަޤީނުންވެސް ހަނގުރާމަ ނިމުމަށްފަހުގައި މެނުވީ ބުނާކަށް ނޭނގެއެވެ."

އޭނާ މިގޮތަށް ބުނީ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ ފެށުމުގެ ދޭއް ބައި އަހަރު ކުރިންނެވެ. ނަމަވެސް ޝައްކެއްވެސް ނެތް ގޮތުގައި ހަނގުރާމައެއް އެބަ އަންނަކަށް އޭނާ މިބުނި ބަހުން އޭނާއަށް އެނގޭކަން ކަށަވަރުވެއެވެ.

އޮކުޓޫބަރ 30 ގައި ރިއަރ އެޑުމިރަލް ހެންރީ ހެމިލްޓަން ބީމިޝް (Henry Hamilton Beamish)، ނިޔުޔޯރކުގައި އޮތް އެއްވުމެއްގައި ތިރީގައިވާ ބަޔާން ދިނެވެ.

"އެންޓައި ސެމިޓިކު" (ޝާމީންނާ އިދިކޮޅު) މި އިޞްޠިލާޙް 1848 ގައި ޔަހޫދީން އީޖާދު ކުރިއެވެ. މި އިޞްޠިލާޙް ގައި "ޝާމީ" މި ބަސް އެމީހުން ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ "ޔަހޫދީ" މި ބަސް ބޭނުންކުރުން އެއްކިބާ ކުރުމަށްޓަކައެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުންނާ މެދު ބޭނުންކުރާން އެންމެ ބަރާބަރު ބަހަކީ ހަމަ "ޔަހޫދީ" އެވެ. އަހުރެން ތިޔަ އެންމެންގެ ކިބައިން އެދެނީ އެބައިމީހުންނާ މެދު ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި ފުރިހަމަ ވުމަށެވެ. އެމީހުންނަށް ޔަހޫދީންނޭ ކިޔާށެވެ. އެއްގޮތަކަށްވެސް މި ޔަހޫދީންގެ މައްސަލައިގައ އެމީހުންގެ ޝުޢޫރަށް ބެލުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ.''

1938 ގައި "ޖަރމަނީ އެންޑު އިންގްލެންޑު" (ޖަރުމަނުވިލާތާއި އިނގިރޭސިވިލާތް) ނެސްޓަރ ވެބްސްޓަރ ޝާއިޢުކުރިއެވެ. އެފޮތުގައި އޭނާ ބުނެފައިވެއެވެ.

"އިނގިރޭސިވިލާތް މިހާރު ކޮންޓުރޯލް ކުރަނީކީ އިނގިރޭސިންނެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެން މިވަނީ ޔަހޫދީންގެ ވަންހަނާގައިވާ ސަރުކާރުގެ ޚުދުމުޚްތާރު ވެރިކަމުގައެވެ. އެ ޚުދުމުޚްތާރު ވެރިކަމުގެ ކަންކަން އަހަރެމެންގެ ޙަޔާތުގެ ކޮންމެ ދާއިރާއެއްގައި އަހަރެމެންނަށް އިޙްސާސް ކުރެވެއެވެ. 

ޔަހޫދީންނަށް ޖަރުމަނުވިލާތުގައި އަނިޔާކުރެވޭ ކަމުގެ ތުހުމަތާ މެދު، ވަރަށް ޙަޤީޤަތް ހާމަކޮށްދޭ ފަދަ ބަޔާނެއް ޑިސެމްބަރ މަހު ތެރޭގައި ސަރ އޯޒްވޯލްޑު މޮސްލީ (Oswald Mosley) ދިނެވެ. އޭގައި ވިއެވެ.

"ކޮންމެ ތުހުމަތަކީ އެއީ ތެދުކަމަށް ބަލައިފިނަމަ، ނޫސްތަކުން ތުހުމަތުކުރާ ފަދަ ގޮތަކަށް ޖަރުމަނުވިލާތުގައި ބައިމަދު އާބާދީއަކާ މެދު ކަންތައް ކުރެވޭ ވާހަކައަކީ ޙަޤީޤަތެއްކަމަށް ބަލައިފިނަމަ، އެއީ ޖަރުމަނުވިލާތާ އިދިކޮޅަށް ކުރެވޭ ހަނގުރާމައެއްގައި އިނގިރޭސި އެތައް މިލިއަން ރައްޔިތުންނެއްގެ ފުރާނަ ގެއްލިގެން ދާންޖެހޭ ސަބަބެއް ހެއްޔެވެ؟''

"އަހަންނަކީ ޔަހޫދީދީނުގެ އެމެރިކާގެ ރައްޔިތެއް ނޫނެވެ. އަހަންނަކީ ޔަހޫދީއެކެވެ. އަދި އަހަންނަކީ އެމެރިކާ މީހެކެވެ. އަހަރެންގެ ޙަޔާތުގެ 64 އަހަރުގެ ތެރެއިން 63 އަހަރު އަހަރެން ވެފައިވަނީ އެމެރިކާ މީހެއްކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް އަހަންނަކީ ޔަހޫދީއެއް ކަމުގައި ވެފައިވާތާ ހަތަރުހާސް އަހަރު ވެއްޖެއެވެ. އެއްކަމެއްގައި ހިޓުލަރު ރަނގަޅެވެ. އޭނާ ޔަހޫދީންނާ މެދު އެއީ ނަސްލެއްގެ ބައެކޭ ބުނެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުންވެސް އަހަރެމެންނަކީ ނަސްލެކެވެ."

ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމަ

1939 ގައި ދުނިޔޭގައިވާ ކެމިކަލް އުފައްދާ އެންމެބޮޑު އެއް ކުންފުނި ކަމުގައިވާ، އަދި ޖަރުމަނުވިލާތުގެ އެންމެ ބޮޑު ދަގަނޑު އުފައްދާ ކުންފުނި ކަމުގައިވެސްވާ "އައި. ޖީ. ފާރބެން"، ވަރަށް ބޮޑު އަދަދަކުން އެ މީހުންގެ އުފެއްދުންތައް މިއަހަރު އިތުރުކުރިއެވެ. މި އުފެއްދުންތައް ބޭނުންކުރެވުނީ ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައަށް ޖަރުމަނުވިލާތަށް ބޭނުންވާ ހަތިޔާރު ހޯދުމަށެވެ.  (ނުނިމޭ)