ރަމަޟާންމަހަކީ ހަމައެކަނި ހަނދާނުގެ ފަތްފުށްތަކެއްނޫނެވެ. މީގެއިތުރަށް އެއީ ކުލުނާއި ލޯބީގެ ފުރިހަމަ މޫސުމެކެވެ. ރަމަޟާންމަހުގެ މަލަތަކުން އެންމެ ފުރަތަމަ ފެންނަނީ ގޭދޮށަށް ކުޑަކުދީން ދޮންވެލިލާން އުޅޭ މަންޒަރެއްނޫނެވެ. އަންބަލަން ޖަހާ ތަނެއް ވެސް ނޫނެވެ. މޭޒުމަތީގައި ރޯދަވީއްލުމަށް ހަދާ ކާނާގެ ބާވަތްތަކެއް ވެސް ނޫނެވެ. އަދިކިއެއްހެއްޔެވެ؟ ހަނދާނަށް އަންނަނީ މަންމައާއި..... ބައްޕައެވެ.  

ރަމަޟާންމަސް ފެށެނީ ފަތިސްވުމުގެ ކުރިން ހާރު ކެއުމަށް ބައްޕަ ލޯބީން ގޮވައިލާ މަޑުމަޑު އަޑުންނެވެ. "ދަރިފުޅާއެވެ! ހޭލާށެވެ.  السُحُورُ بَرَكةٌ[1] -ހާރުކެއުމަކީ ބަރަކާތެކެވެ." ބައްޕަގެ ބަހަކީ ކީރިތި ރަސޫލާ r  ގެ ބަސްފުޅެވެ. އެއީ ފުރިހަމަ ޙަޔާތެއްގެ ފަލްސަފާ ޚުލާޞާކޮށްދެއްވައިފައިވާ ކުރު ބަސްފުޅެކެވެ. ރޯދައަށް ހުރުމަށް ޓަކައި ގޭގެ އެންމެން ބައްދަލުވެ ހާރުކެއުމުގެ މާތްކަމެވެ. މާދަމާ ރޯދަހިފާން ނިޔަތްގަތުގެ މުހިންމުކަމެވެ. ފަޖުރުގެ އަލިކަން ފާޅުވުމުގެ ކުރީން ރޯދައިގެ ނޫރުން ނަފްސު ދިއްލުމުގެ ބަރަކާތެވެ. ނިދުމަށް ވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑު ފަތިސްނަމާދަށް ތައްޔާރުވެ އެ ނަމާދު އަދާއަށްކުރުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ.

ރަމަޟާންމަހުގެ ހީފިލުވުން ލިބެނީ ލޯބިވާ މަންމަގެ ކިބައިންނެވެ. އެންމެންނަށް ވުރެ ކުރީން މަންމަ ތެދުވެ އިޚުލާޞްތެރިކަމާއެކު  ބަދިގެތެރޭގައި މަޑުމަޑުން ޙަރަކާތްތެރިވާން ފަށާނެއެވެ. ކެތްތެރިކަމާއި އުފާވެރިކަމުގެ ރޮދިތަކުން ބަރަކާތްތެރިކަން ގަތައިލާ ކަހަލައެވެ. މަންމަ ހަމައެކަނި ކައްކައިލަނީއެއްނޫނެވެ. މަންމަ ފިހާ ކުޅިބޯކިބާގެ ވަހަކީ އަބަދު ވެސް ހަނދާނުގައި އެނބުރިއެނބުރި ހުންނަ މީރު ވަހެކެވެ. އިރުއޮއްސޭ އިރަށް ރޯދަވީއްލުމުގެ މޭޒު ތައްޔާރުކުރާނެއެވެ. ކޮންމެ ކުއްޖަކު ވެސް އެ ކުއްޖަކަށް މީރު އެއްޗެއް ކެއުމަށެވެ. އެއީ އިޝްތިހާރުނުކޮށް ހިނިތުންވުމާ އެކު މަންމަ ދޭ ލޯތްބެވެ.

އިފުތާރުގެ މޭޒުދޮށުގައި ބައްޕަ ހަމަހިމޭންކަމުގައި އިނދެގެން އަހުރެމެންނަށް އުނގަންނައިދޭ ފިލާވަޅަކީ ކެތްތެރިކަމެވެ. ނިޒާމެވެ. މަންމަގެ ހިނިތުންވުންތަކުން އުނގަންނައިދޭ ފިލާވަޅަކީ އޯގާވެރިކަމާއި އެކަކު އަނެކަކަށް  އަޅައިލުމެވެ. ބަންގިގޮވުމުން ބައްޕަ ދެ އަތް މައްޗަށް އުފުލައި އަހުރެމެން މި ހިފި ރޯދަޤަބޫލުކުރެއްވުން އެދި ﷲއަށް ދުޢާކުރެއެވެ. ބައްޕައާ އެކު އަހުރެމެން ވެސް އާމީންކިޔަމެވެ. ބައްޕަ މަޑުމަޑުން ބުނާނެއެވެ. މޭޒުމަތީގައި ނުކެވޭނެ އެއްޗެއް ނުހުންނާނެއެވެ. ނުބައި އެއްޗެއް ނުހުންނާނެއެވެ. ﷲއަށް ޝުކުރުކުރާށެވެ. މިއީ ﷲ މިއަދު އަހުރެމެންނަށް ދެއްވި ރިޒުޤެވެ. މާދަމާ މިއަށް ވުރެ ރަނގަޅުވާނެއެވެ. އަހުރެމެންގެ ކަންތައްތައް ބަލާން މަންމަ އިންނާނެއެވެ. މަންމަގެ އެންމެ ބޮޑު އުފަލަކީ ހުރިހައި ކުދީން އެކީގައި ރޯދަވީއްލާ މަންޒަރު ފެނުމެވެ. އަހުރެމެންގެ އިފުތާރު މޭޒަކީ ވިލާސަ މޭޒެއްނޫނެވެ. އެހެނަސް އެއީ އީމާންކަމުން އާރާސްތުވެފައިވާ ހިތްހަމަޖެހުމުގެ މާހައުލެއްގެ ތެރޭގައި ދަތުރުކުރާ ފުދުންތެރިކަމުގެ ރޫޙުން ހަކަތަލިބިފައިވާ މޭޒެކެވެ.

ޢިޝާނަމާދަށާއި ތަރާވީޙު ނަމާދަށް ބައްޕަ ހިނގައިފައި ދަނީ ވަރަށް ސާބިތުކަމާ އެކުގައެވެ. މަންމަ ގޭގައި ނަމާދުކޮށްގެން މުޞްޙަފު ނަގައިގެން ޤުރްއާންކިޔަވާނެއެވެ. ރަޙުމަތުގެ އާޔަތްތައް މަންމައާ މުޚާޠަބުކުރާ ވެށްޓެއްގެ ތެރޭގައި އިނދެގެންނެވެ.

ބައްޕަގެ ފުށުން ނިޒާމާއި ސުލޫކު (ޑިސިޕްލިން) ދަސްވެއެވެ. މަންމަގެ ފުށުން ލޯތްބާއި ކުލުނު ދަސްވެއެވެ. ދެ މީހުންގެ ފުށުން ދަސްވެފައިވަނީ ރަމަޟާންމަހަކީ ޙަޔާތުގެ އުސްލޫބުކަމެވެ. އެއީ  މޫސުމީ އާދަކާދައެއްނޫންކަމެވެ.

އަހުރެމެންގެ ކުރީން އެ ދެމީހުން ވަނީ ﷲގެ ރަޙުމަތަށް ދަތުރުކޮށްފައެވެ. އެހެނަސް ރަމަޟާންމަހަކީ އެ ދެމީހުންނެވެ. ހާރު ކާން ތެދުވާ އިރު ހިތުގެ ފަރުދާތަކުގެ ތެރެއިން ބައްޕަގެ އަޑުއިވެއެވެ. ކާބޯތަކެތި ތައްޔާރުކުރާ އިރު މަންމަގެ އަތުން ބާރުދޭ ކަހަލައެވެ. ދުޢާކުރުމަށް ދެ އަތްއުފުލައިލާ އިރު ކުރިމަތީގައި އެ ދެމީހުން ތިބޭ ފަދައެވެ. މި އަޅާގެ ނަފުސަށް ދުޢާކުރުމުގެ ކުރިން އެ ދެމީހުންނަށް ރަޙުމަތްލެއްވުމަށް ދުޢާކުރަމެވެ. ((رَّبِّ ٱرْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيرًا [2]- އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޯއެވެ! ކުޑަކުއްޖަކުކަމުގައި މި އަޅާ ވީ ދުވަހު، އެ ދެ މީހުން މިއަޅާ ބަލައި ބޮޑުކުރި ފަދައިން، އެ ދެމީހުންނަށް رحمة ލައްވައިފާނދޭވެ!))

މަންމައާއި ބައްޕަ އަހުރެންނާ މިއަދު ވަކިވެގެން މި ދުނިޔެ ދޫކޮށްފައި ވިޔަސް މިއަދު ވެސް އަދި އަހުރެން ދުނިޔޭގައި ހުރިހާ ދުވަހަކު ރަމަޟާނުގެ ރޫޙަކަށް ވާނީ އެ ދެ މީހުންނެވެ. ގޭގެ ކޮންމެ ކަނެއްގައި ކުރެވޭ ދުޢާގައި އެ ދެ މީހުންނަށް ފުއްސެވުމަށް ދެންނެވޭނެއެވެ. މަންމައާއި ބައްޕައާ އެކު ޖަންނަތުލްފިރްދައުސްގައި މި އަޅާ ލެއްވުމަށް މާތް ﷲ އަށް އަބަދުވެސް ދަންނަވަމެވެ. އަހުރެން ހިފާ ކޮންމެ ރޯދައެއްގައި އެ ދެ މީހުންނަށް ރަޙުމަތް ލެއްވުމަށް ދަންނަވަމެވެ.

ދަރިންގެ ހިތްތަކުގައި މޯޅިވެގެންނުދާނެ އީމާންކަމެއް އިންދައިފައިވާ ކޮންމެ މަންއަކަށާއި ބައްޕައަކަށް އެމީހުން މި ހެއްދި ގަސްތަކުގެ މޭވާގެ ސަވާބު މިންވަރުކުރައްވާނދޭވެ! އާމީން!

ބައެއް ލަފުޒުގެ މާނަ:

ކުލުނު      ނ.    (1) އަޅައިލުމާއި އޯގާވެރިކަން ހުރުމުގެ ސިފަ. (2) ލޯބި.

ވިލާސަ      ނއ.   ޚިދުމަތެއްގެ މަތީ ފެންވަރު. (2) ތަނެއްގެ ނުވަތަ އެއްޗެއްގެ މޮޅު ފެންވަރު. deluxe  

މަލަ       ނއ./ނ. (1) އަވަސް. (2) ހަލުވި. (3) ދުރުން ފެންނަ ރަށެއްގެ ގަސްކަރަ.

ސުލޫކު      ނ.    (1) އުޅޭ ގޮތް. (2) ޢަމަލުތައް ހުންނަ ގޮތް. (3) އަޚުލާޤު discipline   

މަރުޖާ: